Fiziksel Aktivite ve Sağlık
Fiziksel Aktivite: Kas ve eklemlerin kullanılmasıyla enerji harcanarak gerçekleştirilen bedensel hareketler olarak tanımlanır. Bu aktiviteler spor, egzersiz, oyun ve günlük yaşamda yapılan çeşitli hareketleri kapsar. Belirli bir amaç doğrultusunda düzenli ve tekrarlı biçimde yapılan fiziksel aktivite türüne egzersiz adı verilir. Spor ise belirli kurallar çerçevesinde bireysel ya da takım hâlinde gerçekleştirilen, performans ve beceri geliştirmeyi amaçlayan fiziksel etkinlikler bütünüdür.
Fiziksel Aktivitenin Bileşenleri:
- Dayanıklılık: Vücudun uzun süre yorulmadan hareket edebilme gücüdür.
- Kuvvet: Kasların bir şeyi itme, çekme veya kaldırma gücüdür.
- Esneklik: Eklemlerin rahat ve geniş bir açıyla hareket edebilmesidir.
- Denge ve Koordinasyon: Vücudu kontrollü ve sabit tutabilme; hareketlerin uyum içinde yapılabilme becerisidir.
- Sürat: Vücudun çok kısa sürede hızlı hareket edebilme becerisidir.
Fiziksel Aktivite Programı Oluşturma: Fiziksel aktivite programı kişiye özeldir ve bireyin yaşına, sağlık durumuna, fiziksel uygunluğuna ve hedeflerine göre planlanmalıdır. Program hazırlarken frekans (sıklık), yoğunluk, süre ve tür göz önünde bulundurulmalıdır.
Yaşa ve Yaşam Tarzına Uygun Egzersiz:
- Çocuklar ve Gençler (5-17 yaş): Günlük en az 60 dakika orta-yüksek düzeyde fiziksel aktivite yapmaları önerilir.
- Yetişkinler (18-64 yaş): Haftalık en az 150-300 dakika orta düzeyde veya 75-150 dakika yüksek düzeyde aerobik yapmaları tavsiye edilir.
- Yaşlılar (65 yaş ve üzeri): Yetişkinler için belirtilen önerilere ek olarak denge ve esneklik egzersizlerine de yer vermelidir.
Önemli Noktalar:
- Düzenli fiziksel aktivite, yaşamın her döneminde sağlığa olumlu katkıda bulunur.
- Kısa süreli bir yürüyüş bile beyne giden oksijen miktarını artırarak öğrenme sürecini olumlu yönde etkileyebilir.
- Düzenli egzersiz, beyne giden kan akışını artırmakta ve sinir hücreleri arasında yeni bağlantıların kurulmasını desteklemektedir.
- Fiziksel aktivite alışkanlığı, düzenli bir program hâline getirilmediği takdirde belirli bir süre sonra aktivitenin olumlu etkileri kaybolabilir.
- Hareketsizlik; dikkat dağınıklığı, çabuk yorulma ve baş ağrısına yol açabilir.
Örnekler:
- Ders çalışmaya başlamadan önce yapılan 20 dakikalık bir yürüyüş, zihinsel odaklanmayı artırarak öğrenme sürecine katkıda bulunabilir.
- Haftada üç gün düzenli olarak yapılan aerobik egzersizlerin hipokampus hacmini yaklaşık %2 oranında artırdığı saptanmıştır.
- Bisiklete binmek, yüzmek, yürümek fiziksel aktiviteye örnek gösterilebilir.
- Yaşlı bireylerde yoga ve bisiklete binme gibi denge ve esneklik egzersizleri önerilmektedir.