Edebî Metin ve Öğretici Metin
Metinlerde Amaç ve Gerçeklik
Öğretici metinler, okuyucuya bilgi vermek, bir konuyu açıklamak veya düşünceyi anlaşılır biçimde aktarmak amacıyla yazılır. Bu metinlerde kelimeler çoğunlukla gerçek anlamlarıyla kullanılır; nesnel ve açık anlatım önemlidir. Gezi yazısı, anı, deneme, makale ve eleştiri öğretici metin türleri arasında sayılabilir.
Edebî metinler ise okuyucuda duygu, düşünce ve hayal uyandırmayı; hissettirmeyi, sezdirmeyi ve çağrıştırmayı amaçlar. Yazar veya şair dış dünyadaki gerçekliği kendi bakış açısından geçirerek yeniden düzenleyebilir. Bu nedenle edebî metinlerde kurmaca, imge ve semboller önemli yer tutar. Okuyucular aynı edebî metinden farklı anlamlar çıkarabilir.
| Özellik | Edebî metin | Öğretici metin |
|---|---|---|
| Amaç | Hissettirmek, sezdirme ve çağrışım oluşturmak | Bilgilendirmek, açıklamak |
| Gerçeklik | Yazarın bakışıyla işlenir; kurmaca olabilir. | Bilgiler olabildiğince nesnel aktarılır. |
| Dil | Çağrışımlı, çok anlamlı ve özgün olabilir. | Açık, anlaşılır ve doğrudan olma eğilimindedir. |
| Okuyucu yorumu | Farklı yorumlara açık olabilir. | Temel bilgi ve sonuçlar daha belirgindir. |
Kurmaca: Gerçek hayattan hareketle sanatçının hayal gücü ve bakış açısıyla oluşturduğu dünyadır.
Öğretici metin bilgi vermeyi; edebî metin ise çoğunlukla hissettirmeyi, sezdirmeyi ve çağrıştırmayı amaçlar.
Örnek: Çanakkale Savaşları hakkında tarihî nedenleri ve askerî hedefleri açıklayan bir yazı öğretici metindir. Mehmet Âkif Ersoy'un Çanakkale şehitlerini duygu ve imgelerle anlattığı şiir ise edebî metindir.