İlk Yardım

İlk Yardım: Ani olarak ortaya çıkan hastalık veya yaralanma durumunda olay yerindeki mevcut imkânlarla yapılan hızlı ve etkili müdahalelerdir. Bu müdahalelerin temel hedefi kişinin hayatını korumak, sağlık durumunun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmesine destek olmaktır. Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen standartlara uygun eğitimi tamamlayarak belge alan ve aldığı eğitim doğrultusunda ilk yardım uygulamalarını yapabilen kişiler ilk yardımcı olarak tanımlanır.

Acil Durumla Başa Çıkma: Acil durumlarda etkili ve güvenli bir ilk yardım uygulaması belirli bir sıra izlenerek yapılmalıdır:

• Olay Yerinin Güvenli Hâle Getirilmesi: Hasta/yaralıya müdahaleye başlamadan önce olay yerinin ilk yardımcı, hasta/yaralı ve çevrede bulunan diğer kişiler için güvenli olup olmadığı mutlaka değerlendirilmelidir.
• Hasta/Yaralı Kişinin Durumunun Değerlendirilmesi: Birincil kontrol, tüm vücudun yeniden değerlendirilmesi ve hasta/yaralının hikâyesinin alınması.
• Yardım Çağrısı (112): İlk yardımcı, 112 Acil Yardım numarasını bizzat aramak ya da aratılmasını sağlamakla sorumludur.
• İlk Yardımın Sağlanması: İlk yardım belirlenen kurallara uygun şekilde uygulanmalı; hasta/yaralıya sakin bir dille yaklaşılmalı, güven verilmeli ve hasta/yaralının rahat etmesi sağlanmalıdır.

Temel Yaşam Desteği: Solunumu ve kalbi durmuş hasta veya yaralının hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra yapay solunum ile akciğerlere oksijen gitmesini ve dış kalp masajı ile kalpten kan pompalanmasını sağlayan ilaçsız müdahalelerdir. Yetişkinlerde 30 kalp masajından sonra 2 solunum yaptırılır (30:2). Çocuklarda tek elle göğüs basısı yapılabilir (1-8 yaş). Bebeklerde iki kurtarıcı varsa göğüs basısı/soluk verme oranı 15:2'dir.

Derlenme (Kurtarma, İyileşme, Sabit Yan Yatış) Pozisyonu: Bilinçsiz hasta/yaralılarda kasların gevşemesi, dilin hava yolunu tıkamasına yol açabilir. Bu durum hasta/yaralının derlenme pozisyonuna getirilmesiyle önlenebilir. Ancak bunun için kişinin bilinçsiz olmasına rağmen normal nefes alıyor olması gerekir.

Boğulmalar: Boğulma, kişinin solunumunun engellenmesi sonucu vücudun yeterli oksijen alamaması ve hayati organların oksijensiz kalarak hasar görmesi durumudur.

Hava Yolu Tıkanıklığı: Hava yolunun, solunum için gerekli havanın geçişine engel olacak şekilde kapanmasına tıkanma denir. Kısmi tıkanmada hava akışı tamamen engellenmez; kişi öksürebilir, nefes alabilir ve konuşabilir. Tam tıkanma durumunda kişi nefes alamaz ve şiddetli bir acı hisseder; Heimlich manevrası yapılır.

Şok: Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara yeterli düzeyde kan ulaştıramaması sonucunda ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden akut bir dolaşım yetmezliğidir. Şok belirtileri gözlendiğinde dolaşımın desteklenmesi amacıyla şok pozisyonu uygulanır.

Kanamalar: Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına doğru akmasına kanama denir. Atardamar kanamaları; kalbin pompalama hareketiyle uyumlu olarak kesik kesik ve fışkırır tarzda akar, kan açık kırmızıdır. Toplardamar kanamaları ise daha koyu renklidir ve genellikle sürekli sızıntı şeklinde devam eder. Kılcal damar kanamaları ise yüzeyseldir.

Yanık: Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu dokularda meydana gelen bozulmadır. Yanık bölge en az 20 dakika tazyiksiz suyun altına tutulur. Yanık bölgesine diş macunu, yoğurt, pudra, buz gibi maddeler sürülmez.

Sıcak Çarpması: Yüksek sıcaklık ve nem nedeniyle vücut ısısının dengelenememesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Hasta serin ve havadar bir yere alınır, giysiler çıkarılır, sırtüstü yatırılarak kol ve bacaklar yükseltilir.

Donma: Aşırı soğuğa maruz kalma sonucu damarların büzülmesi ve kan akışının durmasıyla dokularda pıhtılaşmayla doku hasarının oluşması durumudur. Donuk bölge ovulmaz, o bölgenin kendi kendine ısınması sağlanır.

Kırık, Çıkık ve Burkulmalar: Kırık, kemik bütünlüğünün kendiliğinden ya da darbe sonucu bozulmasıdır. Burkulma, eklemi oluşturan kemiklerin normal hareket sınırlarının dışına zorlanmasıyla oluşan bir yaralanmadır. Çıkık, eklemi oluşturan kemiklerin darbe veya ani zorlanma sonucu kalıcı olarak normal yerinden ayrılması durumudur.

Bilinç Bozuklukları: Bayılma (senkop) beyne giden kan akışının geçici olarak azalması sonucu ortaya çıkan kısa süreli ve yüzeysel bilinç kaybıdır. Sara (epilepsi) krizi, beyindeki hasar ya da işlev bozukluklarına bağlı olarak gelişen kronik bir hastalıktır. Kan şekeri düşmesi (hipoglisemi), kanda bulunan glikoz düzeyinin azalması sonucu ortaya çıkan bir durumdur.

Zehirlenmeler: Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal yaşamsal işlevlerin bozulmasıdır. Zehirlenmeler; sindirim, solunum ve cilt yolu ile meydana gelebilir.