Bilimsel Araştırmaların Bilim Etiğine Uygunluğu
Etik ve Bilim Etiği
Etik; belirli bir çalışma faaliyetinde bulunan insanların ahlaki ilkelerini, davranış biçimlerini, görevlerini ve sorumluluklarını belirleyen kurallar olarak tanımlanır.
Bilim etiği; araştırmacıların ve bilim insanlarının bilimsel süreç basamaklarında davranışlarını, araştırma yöntemlerini ve sonuçlarını etik standartlara uygun şekilde yönlendiren bir olgudur.
Bilimsel etik kurallar; verilerin doğru bir şekilde toplanmasını, analiz edilmesini ve raporlaştırılmasını, insanlar veya hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde etik standartların göz önünde bulundurulmasını sağlar.
Bilimde Etik Dışı Davranışlar
- İntihal: Başkalarının yöntemlerini, verilerini, görüşlerini, yazılarını ve şekillerini sahiplerini kaynak göstermeden kullanmak.
- Taraflılık: Yürütülen bilimsel çalışmaların bazı aşamalarında sonuçların istenildiği gibi çıkması için taraflı davranmak.
- Veri uydurma: Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak.
- Veri seçiciliği: Araştırma hipotezini desteklemeyen verileri değerlendirme dışında tutmak.
- Mükerrer yayın: Aynı araştırma sonuçlarını birden fazla yerde yayımlamak.
Bilim Etiğinin Önemi:
Bilimsel araştırmaların etik olmayan uygulamaları, bilimde güvenilirliği ve kamuoyunun bilime olan güvenini azaltabilmektedir. Bu nedenle araştırma sürecinin her aşamasında etik standartların gözetilmesi ve etiğe uygunluğunun göz önünde bulundurulması, bilim insanlarının ve genel olarak toplumun güveninin sağlanması için hayati bir öneme sahiptir.
Bilimde etik dışı davranışların ortadan kaldırılması için öncelikle etik kuralları benimsemiş bilim insanı yetiştirmek hedeflenmelidir.
Örnek Olay — Etik İhlaller:
Bir öğretmen üç gruba dönem ödevi verir. Ödev kapsamında öğrenciler bir doğal yaşam parkına gidip gözlem yapmalı, fotoğraf çekmeli ve anket uygulamalıdır. Dönem sonunda:
- İkinci ve üçüncü raporda iş bölümünden söz edilmemiştir.
- İkinci ve üçüncü rapordaki hayvan fotoğrafları aynıdır (kopyalama).
- Üçüncü raporda kaynakça bulunmamaktadır (intihal).
- İkinci ve üçüncü grubun anket sonuçları birbirine tamamen zıttır (veri uydurma).
- İkinci gruptaki iki üye ödevin hiçbir aşamasında görev almamıştır (haksız yazarlık).
Sonuç: Bu olayda intihal, veri uydurma, haksız yazarlık gibi birden fazla etik ihlal vardır.