İslam'da Temel İbadetler: Oruç
Kötülüklere Kalkan Olan Oruç
Kur'an-ı Kerim'de savm ve sıyam kelimeleriyle ifade edilen oruç, sözlükte “uzak durma, kaçınma, kendini tutma” anlamlarına gelir. Orucun dinî terim olarak anlamı ise “tan yerinin ağarmasından güneşin batışına, yani iftar vaktine kadar Allah rızası için yemekten, içmekten ve nefsani arzulardan uzak durmak” demektir.
İslam'ın temel şartlarından biri olan ramazan orucu, Hicret'in ikinci yılında indirilen şu ayetle farz kılınmıştır: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı.” (Bakara suresi, 183. ayet.)
Oruç (Savm/Sıyam): Tan yerinin ağarmasından güneşin batışına kadar Allah rızası için yemekten, içmekten ve nefsani arzulardan uzak durmak.
İmsak: Tan yerinin ağarmasıyla orucun başladığını haber veren vakit.
İftar: Güneşin batmasıyla birlikte orucun tamamlandığını ve yiyip içmeye başlanabileceğini bildiren vakit.
Sahur: Oruca hazırlanmak için imsak vaktinden önce yenen yemek.
Fidye: Dinen geçerli bir sebepten dolayı yerine getirilemeyen ya da eksik kalan ibadetler için verilen mal veya para.
Oruçla İlgili Kavramlar
- Sahur: Oruca hazırlanmak için imsak vaktinden önce yenen yemektir. Hz. Peygamber “Sahur yapınız, zira sahurda bolluk ve bereket vardır.” (Buhari, Savm, 20.) hadisi ile Müslümanları sahur yemeği yemeye teşvik etmiştir.
- Teravih Namazı: Ramazan ayında yatsı namazından sonra kılınan yirmi rekâtlık namazdır. Sünnetimüekkede hükmündedir.
- Fıtır Sadakası (Fitre): Ramazan ayının sonuna yetişen Müslümanların, kendileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler için verdikleri sadakadır. Vacip hükmündedir ve bayram namazı öncesine kadar verilmelidir.
Oruç Çeşitleri
- Farz Oruç: Ramazan ayında tutulan oruçtur. Mazeretli ya da mazeretsiz olarak terk edilen bu orucun kaza edilmesi de farz kılınmıştır.
- Vacip Oruç: Bir dileğinin gerçekleşmesi durumunda oruç tutmak için Allah'a söz veren kişinin tutması gereken oruçtur.
- Nafile Oruç: Farz ve vacip oruçlar dışında sevap işlemek ve Allah'ın rızasını kazanmak için tutulan oruçtur.
Örnek: Hz. Peygamber; farz olan ramazan orucu dışında şevval ayının altı günü, pazartesi ve perşembe günleri, kamerî takvime göre her ayın 13, 14 ve 15. günleri, zilhicce ayının ilk 9 günü sıklıkla oruç tutmuş; Müslümanlara da bu günlerde oruç tutmayı tavsiye etmiştir.