Toplumsal Kurumlar ve İşlevleri
Toplumsal Kurum Nedir?
Bir toplumdaki ortak düşünce, inanç, gelenek-görenek, davranış biçimlerinin ve maddi elemanların oluşturduğu bütündür. Kurumlar, insanların temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ortaya çıkmış, süreklilik kazanmış ilişki sistemleridir. Günlük dilde kurum denilince somut örgütlenmeler anlaşılırken, sosyolojide kurum insanların temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ortaya çıkmış, sürekli ilişki sistemleri ve davranış örüntüleridir.
Temel Toplumsal Kurumlar
- Aile
- Eğitim
- Ekonomi
- Din
- Siyaset
Bir toplumdaki bütün toplumsal kurumlar birbirleriyle ilişkilidir. Örneğin eğitim kurumu, ekonomi kurumunun ihtiyaç duyduğu işgücünü yetiştirir. Siyaset ve hukuk kurumları ekonomi kurumunun düzgün işleyebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapar. Aile kurumu, ekonominin ihtiyaç duyduğu nesilleri yetiştirmesi ve tüketim işlevi açısından ekonomi kurumuyla ilişkilidir.
Kurumların İşlevleri
Olumlu İşlevler:
- Bireyin toplumsal davranışlarını kolaylaştırır ve basitleştirir.
- Bireyler arası ilişkilerde iş birliği ve dayanışmayı, kurum içinde bütünleşmeyi sağlar.
- Bireyin başkaları için tehlikeli olabilecek davranışlarını frenleyerek toplumsal denetim sağlar.
- Bireye kendi özel yetenek ve isteklerini geliştirebileceği roller sunar.
- Toplumsal çözülmeyi önlemede önemli roller üstlenir.
- Bireylerin bazı ihtiyaçlarını giderir.
Olumsuz İşlevler:
- Topluma yeniliğin girmesini engelleyici ve geciktirici rol oynarlar.
- Bireylerin kendi özgün yeteneklerini göstermelerine engel olurlar.
- Bireylerin kültürlerinde değeri kalmamış olan bazı normları zorla yaşatmaya çalışırlar.
Açık ve Gizil İşlevler: Ekonomi kurumunun açık işlevi, belli ihtiyaçları karşılayacak mallar üretmektir. Gizil işlevi ise insanların otomobil ya da pahalı giyim eşyası gibi malları toplumsal saygınlıklarını artırmak için de almalarıdır. Aynı şekilde aile kurumunun açık işlevi neslin devamını sağlamak, çocukların bakımı ve sosyalleştirilmesi iken, örtülü amacı bireyin iş bulma, meslek sahibi olmayı sağlamak olabilir.
Önemli: Bir toplumda kurumlar var olan boşluğu dolduramadığında toplumsal sorunlar meydana gelmeye başlar. Bulundukları toplumda eskiden olduğu gibi kendisinden beklenen fonksiyonları yerine getirmeyen kurumlar terk edilmeye mahkumdur.
Örnek: Toplumun temel kurumları, görevleri ve yapısal öğeleri:
- Aile: Neslin devamı. Roller: Anne, baba, çocuk. Simgeler: Düğün, takı.
- Ekonomi: Üretim, bölüşüm, tüketim. Roller: İşveren, işçi, çiftçi, tüketici. Simgeler: İşyeri açma belgesi, amblem.
- Siyaset: Yasa ve yönetim ilişkilerinin düzenlenmesi. Roller: Yönetici, yönetilen. Simgeler: Bayrak, yasa.
- Din: İnanma ihtiyacını karşılama. Roller: Din görevlisi. Simgeler: Kuran, İncil, Tevrat.
- Eğitim: Temel değerleri kazandırma, meslek edindirme. Roller: Öğretmen, öğrenci. Simgeler: Diploma, kitap.