Siyasal Yönetim Şekilleri ve Demokrasi

Baskıcı Yönetim Biçimleri

Yasama, yürütme, yargı bir kişi veya bir grubun elindedir. Özgürlüklerin kısıtlandığı yönetim biçimidir. Hukuk kurallarından uzak bir yönetim vardır. Yönetimi eleştirmek mümkün değildir. Muhalefet yoktur. Belirli bir ideolojiye dayanır. Seçme seçilme hakkı kısıtlanmıştır. Düşünce, basın, din ve vicdan özgürlüğünden söz etmek olanaksızdır.

• Monarşi: Etimolojik olarak, tek kişinin yönetimi anlamına gelmektedir. Egemenlik, bir kişinin elinde ise ve bu kişinin güç ve yetkileri sınırsız ise mutlak monarşidir. Egemenlik bir kişinin elinde olmakla beraber, bu kişinin güç ve yetkileri sınırlı ise meşruti monarşidir. Örnek: Suudi Arabistan, Ürdün (mutlak); Japonya, İngiltere, Belçika (meşruti).
• Oligarşi: Devlet yönetiminin bir zümrenin veya bir grubun elinde olduğu yönetim biçimidir. Bu zümre soylu ve zengin kişilerden oluşuyorsa aristokrasi, din adamlarından oluşuyorsa teokrasi adını alır. Egemenlik belirli bir zümrenin elinde ise ve bu zümrenin güç ve yetkileri sınırsız ise mutlak oligarşidir. Sınırlı ise meşruti oligarşidir.
• Totalitarizm: Siyasal gücün ve bütün önemli yetkilerin tek bir kişi, tek parti ya da askeri bir grubun elinde olduğu; demokratik olmayan bir biçimde, devletçilikle ve sıkı bir denetim rejimiyle yönetildiği uygulamadır. Sanattan bilime, dinden kültüre kadar her şey devletin isteği doğrultusunda şekillenir; bireyin her türlü davranışı sürekli inceleme altındadır. Örnek: faşizm, komünizm, nazizm, militarizm.

Özgürlükçü Yönetim Biçimleri

İnsan hak ve özgürlüklerinin gerçekleştirilmesini amaçlar. Temel özelliği kuvvetler ayrılığıdır. Yasama, yürütme ve yargı denetimleri vardır. Kişisel ve toplumsal gelişmenin kaynağı özgürlüktür. Hukuk kuralları toplumsal adaletin ve yönetimin temelidir. Yönetimler seçimle iş başına gelir. Yönetimleri eleştirmek ve denetlemek mümkündür. Düşünce, basın, din ve vicdan özgürlüğü vardır. Örnek olarak demokrasi verilebilir.

Demokrasi

Eski Yunancada demos: halk, kratos: otorite demektir. İkisinin birleşmesinden demokratia sözü meydana gelmiştir. Buna göre, demokrasi iktidarın halkın elinde olmasına vurgu yapan bir kavramdır.

Demokrasinin Koşulları: Siyasal çoğulculuk, temsil, seçim, çoğunluğun yönetme hakkı, muhalefet etme özgürlüğü, temel hak ve özgürlüklerin korunması, yasa önünde eşitlik (hukukun üstünlüğü), kuvvetler ayrılığı ilkesi, şeffaflık, iktidarın sınırlandırılması.

Demokrasi Türleri

• Doğrudan Demokrasi: Halkın egemenliği bizzat, aracısız kullanmasıdır. Eski Yunan şehir devletlerinin yönetim şekli doğrudan demokrasiye örnek gösterilir. Günümüzde sadece İsviçrenin birkaç kantonunda uygulanmaktadır.
• Katılımcı ya da Yarı Doğrudan Demokrasi: Egemenliğin kullanılmasının halk ile temsilcileri arasında paylaştırıldığı demokrasi çeşididir. Referandum, halk vetosu, halkın kanun teklifi, ombudsmanlık gibi araçlar söz konusudur. İsviçre ve İtalyada görülmektedir.
• Temsili ya da Liberal Demokrasi: Milletin egemenlik hakkını doğrudan değil de, seçtiği temsilciler aracılığıyla kullandığı bir demokrasi uygulamasıdır. Temsili demokrasi, milli egemenlik teorisine dayanmaktadır. Temsilci, seçildiği bölgenin değil, tüm milletin temsilcisi konumundadır. Örnek: Türkiye, Almanya, İngiltere, Japonya, ABD, Hollanda.