Hz. Muhammedin Doğduğu Ortam: Tarihî Yapı

Hicaz Bölgesi

Arap Yarımadasının orta batı bölümünde yer alan Hicaz, coğrafi şekiller ve iklim bakımından farklı özellikler taşır. Bölgenin bazı bölümlerinde tarım ve hayvancılık yapılabilirken bazı bölümlerinde ticaretten başka bir geçim kaynağı mümkün olmamıştır. Arap Yarımadasının kuzey ve güneyinde tarih boyunca çeşitli devletler kurulmuş olduğu halde Hicaz Bölgesinde devletleşme görülmemiş, bölge halkı kabile yaşantısına dayalı bir hayat sürmüştür.

Mekke

Kuran-ı Kerimde ekin bitmeyen bir vadi olarak nitelenen Mekke, kurak ve sıcak bir iklimin hakim olduğu çöl özelliklerine sahip bir bölgede kurulmuştur. Mekkenin bilinen tarihi, zemzem kaynağının bulunması ve Kabenin Hz. İbrahim tarafından inşa edilmesiyle başlar. Kabenin inşasından sonra Mekkeyi yurt edinip Hz. İsmaille evlilik yoluyla akrabalık kuran Cürhümlüler şehre hakim olan ilk kabile oldu. Onlardan sonra Huzaalılar üç asır kadar Mekkeyi idare etti. Daha sonra Kureyşliler idareyi ele geçirdi ve Mekkenin Müslümanlar tarafından fethedilmesine kadar hakimiyetini sürdürdü.

Mekke, Kabenin inşa edilmesiyle birlikte tevhit inancının merkezi oldu. Mekkeye putperestliğin girmesi ise Mekkenin hakimiyetini Huzaalıların ele geçirmesinden sonra gerçekleşti. Kabile reisi Amr bin Luhay, ticaret amacıyla gittiği Şam bölgesinden getirdiği putu Kabeye yerleştirdi ve kabilesini bu puta tapmaya yönlendirdi. Mekkedeki putlardan en büyüğü şehre Şamdan getirilen Hübel idi. Çoğunluğu şirk inancını benimsemiş olan Mekkeliler arasında Hristiyanlar ve Hz. İbrahimin tebliğ ettiği tevhit inancını sürdürmeye çalışan hanifler de bulunmaktaydı.

Coğrafi şartlarından dolayı tarım yapma imkanı çok kısıtlı olan Mekkede en önemli geçim kaynağı ticaretti. Bölgede ticari hayatı canlı tutan en önemli faktör ise Kabe idi. Genellikle küçük kervanlarla ticaret yapan Kureyşliler, karşılıklı antlaşmalar neticesinde kuzeye ve güneye olmak üzere yılda iki defa büyük kervanlar göndermeye başladılar.

Taif

Taif, Mekkenin güneydoğusunda, Irak-Yemen ticaret yolu üzerinde yer alır. Serin havası sebebiyle Mekkelilerin sayfiyesi olarak da bilinir. Taife yerleştikten sonra şehri geliştiren ve önemli bir merkez haline getiren Sakif kabilesi olmuştur. Taifte de putperestlik hakimdi. Sakiflilerin Lat adlı putu özel bir yapı içinde bulunuyordu. Taifliler tarım, el sanatları, hayvancılık ve ticarette gelişmişlerdi. Taifli hekimler Hicaz bölgesinde ön plana çıkmıştı.

Yesrib

Uhud ve Air dağlarının arasında kurulmuş olan Yesrib, volkanik oluşumların bulunduğu bir bölgede yer alır. Oldukça zengin su kaynaklarına ve tarıma elverişli arazilere sahiptir. Yesribde yaygın olan dinler putperestlik ve Yahudilikti. Yahudilerin ekonomik yönden daha üstün olmaları sebebiyle şehrin idaresinde genellikle Yahudiler söz sahibiydi. Yesriblilerin en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktı.