Sindirim

Sindirim Nedir?

Canlının dış ortamdan besinleri alma ve kullanma sürecine beslenme adı verilir. Karbohidrat, yağ, protein gibi büyük moleküllü besin maddelerinin kendilerini oluşturan yapı taşlarına parçalanarak hücre zarından geçebilecek hâle gelmesine sindirim denir.

Sindirim mekanik ve kimyasal sindirim olmak üzere iki çeşittir:

Mekanik Sindirim: Besinlerin fiziksel olarak küçük parçalara ayrılmasıdır. Örneğin ağızda dişlerle çiğneme, midedeki kas hareketleriyle besinlerin ezilmesi, yağların safrayla küçük damlacıklara ayrılması. Mekanik sindirimde enzimler kullanılmaz.

Kimyasal Sindirim: Büyük moleküllü besinlerin hidrolizle yapı taşlarına ayrışmasıdır. Hidroliz için su ve enzimler gereklidir.

• Karbohidratlar → Monosakkaritlere
• Yağlar → Gliserol ve yağ asitlerine
• Proteinler → Amino asitlere

Sindirim Çeşitleri

Hücre İçi Sindirim: İnsan akyuvar hücrelerinde, amip ve öglena gibi tek hücreli canlılarda, süngerlerde görülür. Besinler hücre zarı tarafından koful oluşturularak endositozla hücreye alınır. Koful ile lizozom birleşir. Lizozomdaki enzimler besinleri yapı taşlarına kadar parçalar. Sindirim sonucu oluşan besin yapı taşları koful zarından sitoplazmaya geçer. Atıklar ekzositozla hücre dışına atılır.

Hücre Dışı Sindirim: Çürükçül canlılarda; salyangoz, denizkestanesi gibi bazı omurgasızlarda ve omurgalılarda görülür. Büyük moleküllü besinler hücreden salgılanan enzimler yardımı ile hücre dışında sindirilir. Oluşan küçük besinler aktif ya da pasif taşımayla hücre içine alınır.

Omurgalılarda Sindirim Yapıları

Omurgalı hayvanların genellikle ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaktan oluşan sindirim sistemleri vardır. Ancak ağız, çene, diş, mide, ince bağırsak gibi yapılarında farklılıklar bulunur.

Kuşlar: Diş bulunmaz, ağız gaga şeklindedir. Kursak, mide, taşlık, ince bağırsak, kalın bağırsak ve kloak adı verilen açıklıktan oluşan sindirim kanalı vardır.

Memeliler: Sindirim sistemi, tükettikleri besin türlerine göre farklılık gösterir.

Diş Adaptasyonları

Etçil (Karnivor): Genellikle büyük, sivri, kesici dişlere ve köpek dişlerine (kanin) sahiptir. Bu dişler avlarını yakalayıp öldürmelerine ve et parçalarını koparıp kesmelerine yardımcı olur.

Otçul (Herbivor): Geniş ve çıkıntılı yüzeyleri olan azı dişlere sahiptir. Bu dişler sert bitkisel besinleri öğütmek için özelleşmiştir.

Hepçil (Omnivor): Hem bitkisel hem de hayvansal besinleri tüketmeye uyum sağlamıştır. Yetişkin bir insanın ağzında toplam 32 diş bulunur. Ağzın her iki yanında önden arkaya doğru sırasıyla:

• 4 kesici diş (ısırmak için)
• 2 köpek dişi (koparmak için)
• 4 azı dişi (öğütmek için)
• 6 büyük azı dişi (ezmek için)

Mide Adaptasyonları

Tek Bölmeli Mide: Etçil ve hepçil memelilerde (köpek, insan) görülür.

Dört Bölmeli Mide: Geviş getiren otçullarda (inek, koyun) görülür. Bölümler:

• İşkembe: Besinlerin geçici depolandığı yer
• Börkenek: Selülozun sindirildiği yer
• Kırkbayır: Suyun emildiği yer
• Şirden: Kendi enzimleri ile sindirimin devam ettiği yer

Geviş Getirme: Çiğnenmiş besinlerin işkembe ve börkenekten ağza tekrar getirilerek yeniden çiğnenmesidir.