İnsanda Sindirim

İnsanda Sindirim Sistemi

İnsanda sindirim sistemi, sindirim kanalı ve yardımcı organlardan oluşur. Boru şeklinde olan sindirim kanalı; ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüsten meydana gelir.

Sindirime yardımcı organlar: karaciğer, pankreas ve safra kesesi. Bu organlar sindirim sürecini destekleyerek besinlerin daha etkili bir şekilde sindirilmesine ve emilmesine katkıda bulunur.

Ağız

• Mekanik ve kimyasal sindirimin başladığı ilk yerdir
• Karbohidratların sindirimi ağızda başlar
• Tükürük bezleri tarafından sindirim için gerekli enzimler salgılanır
• Su ve bazı mineraller emilir

Mide

• Besinlerin geçici olarak depolandığı, mekanik ve kimyasal sindirimin devam ettiği organdır
• Proteinlerin sindirimi gerçekleşir
• Mide öz suyu: HCl (hidroklorik asit), enzim ve mukus salgısı içerir
• Midenin yüksek asidik ortamı sayesinde bakteriler yok edilir

İnce Bağırsak

• Kimyasal sindirimin büyük kısmının gerçekleştiği ve besinlerin emildiği organdır
• Sindirim sonucunda oluşan glikoz, amino asitler ve yağ asitleri bağırsak villusları aracılığıyla kan ve lenf dolaşımına katılır

Kalın Bağırsak

• İnce bağırsaktan gelen sindirilmemiş besinlerden suyun büyük kısmı geri emilir
• Kalın bağırsakta bulunan bakteriler tarafından B ve K vitaminleri sentezlenir
• Kalın bağırsakta sindirim gerçekleşmez; sindirim artıkları burada depolanır

Yardımcı Organlar

Pankreas: Sindirim enzimleri ve bikarbonat salgılayarak ince bağırsakta kimyasal sindirimin desteklenmesinde rol oynar. Pankreas salgıları, mideden ince bağırsağa geçen asitli mide içeriğini nötralize eder.

Karaciğer: Safra sıvısının üretildiği organdır. Karaciğerde toksinler parçalanarak zararsız hâle getirilir. Kan şekeri düzenlenir.

Safra Kesesi: Karaciğerde üretilen safranın depolandığı ve ince bağırsağa salgılandığı organdır. Safra, yağları küçük damlacıklara ayırarak sindirim enzimlerinin etkisinin artmasında rol oynar. Safrada sindirim enzimi bulunmaz.

Kimyasal Sindirim Bölgeleri

Besinlerin kimyasal sindirimi ağız, mide ve ağırlıklı olarak ince bağırsakta gerçekleşir:

• Karbohidratlar: Ağızda başlar, ince bağırsakta tamamlanır
• Proteinler: Midede başlar, ince bağırsakta tamamlanır
• Yağlar: İnce bağırsakta başlar ve tamamlanır

Karbohidrat Sindirimi: Ağızda tükürükteki enzimle nişasta ve glikojen küçük polisakkaritlere ve maltoza parçalanır. Midenin asidik ortamı enzimi durdurur. Pankreastan salgılanan enzim ile ince bağırsakta devam eder.

Protein Sindirimi: Midede HCl ile proteinler denatüre edilir ve enzim aktifleşir. Proteinler küçük polipeptitlere dönüştürülür. İnce bağırsakta amino asitlere ayrılır.

Yağ Sindirimi: İnce bağırsakta safra sıvısı ile yağlar küçük damlacıklara dönüşür. Pankreas enzimleri yağları yağ asitleri ve gliserole parçalar.

Emilim ve Taşınma

Sindirilmiş besinlerin sindirim kanalından kana geçişine emilim denir. Emilimin büyük bir bölümü ince bağırsağın orta ve son kısmında gerçekleşir.

İnce bağırsağın iç yüzeyinde parmak şeklinde ve çıkıntılar hâlinde bulunan villusların iç kısmında kılcal kan damarları ile lenf kılcalları bulunur. Villusları oluşturan her bir hücrenin bağırsak iç yüzeyine bakan kısmında bulunan fırça şeklindeki sitoplazmik uzantılara mikrovillus denir.

Bağırsak iç yüzeyinin kıvrımları, villus ve mikrovilluslar bağırsak yüzey alanını büyük ölçüde artırır. İnce bağırsağın yüzey alanı bu kıvrımlar sayesinde yaklaşık 200-300 m²'ye ulaşır.

Emilim Yolları:

• Glikoz, amino asitler, vitaminler (B ve C), su ve mineraller: Kılcal kan damarlarıyla emilir
• Yağ asidi ve gliserol: Bağırsak epitel hücrelerine geçtikten sonra tekrar trigliseritler hâline getirilir. Protein ve kolesterolle kaplanarak şilomikron adı verilen yapıyı oluşturur. Lenf kılcallarına oradan da kan dolaşımına katılır
• Yağda çözünen vitaminler (A, D, E, K): Lenf yoluyla taşınır