1. Moğol İmparatorluğu
Kuruluş ve genişleme
Moğol İmparatorluğu, Temuçin’in 1206 yılında Cengiz Han unvanını almasıyla kurulmuştur. Cengiz Han, Onon ve Kerulen nehirleri arasındaki merkezden hareket ederek çevredeki Türk ve Moğol boylarını hâkimiyeti altına almış, güçlü ve disiplinli bir ordu oluşturmuştur.
1218 yılında Otrar’da Cengiz Han’ın ticaret kervanının tutuklanıp tüccarların öldürülmesi Otrar Faciası olarak anılmış ve Harezmşahlara karşı seferin bahanesi olmuştur. 1219-1224 yılları arasında Otrar, Semerkant, Buhara ve Ürgenç gibi merkezler ele geçirilerek Orta Asya’nın büyük bölümü Moğol hâkimiyetine girmiştir.
Toprakların oğullar arasında paylaşılması
- Cuci: İrtiş Nehri’nden Avrupa’ya uzanan batı topraklarını almıştır.
- Çağatay: Doğu Türkistan, Yedisu, Güney Kazakistan, Maveraünnehir ve Horasan’a hâkim olmuştur.
- Ögedey: Batı Moğolistan, Altaylar, Tarbagatay ve İrtiş’in yukarı havzasını yönetmiştir.
- Toluy: Moğolistan topraklarını almıştır.
Hülagû’nun seferleri sonucunda İran, Azerbaycan, Irak ve Güney Kafkasya da Moğol hâkimiyetine girmiştir.
Cengiz Han ve torunlarının kurduğu büyük siyasi yapı zamanla Altın Orda, Çağatay, Moğolistan, İlhanlılar ve Kubilay Hanlığı gibi ayrı devletlere dönüşmüştür. Bu devletlerin nüfusu, ordusu ve yönetici kadroları içinde Türk boyları önemli bir yere sahip olmuştur.
Örnek: Moğol İmparatorluğu’nun çok geniş bir coğrafyayı tek siyasi çatı altında birleştirmesi, Çin’den Doğu Avrupa’ya uzanan ticaret ve iletişim yollarının daha güvenli hâle gelmesine zemin hazırlamıştır.