Ekolojik Sürdürülebilirliği Kısıtlayan Durumlar

Habitat Kaybı ve Parçalanması

Habitat kaybı, bir canlının hayatta kalabilmesi için gerekli olan yaşam alanlarının insan faaliyetleri nedeniyle tamamen yok olmasıdır. Habitat parçalanması ise büyük ve sürekli yaşam alanlarının insan etkisiyle küçük parçalara ayrılmasıdır.

Habitat kaybı genellikle tarım, kentsel gelişim, ormancılık, madencilik, kirlilik gibi insan kaynaklı faktörlerin etkisiyle meydana gelir. Bir türün başka bir yaşam alanı olmadığında veya tür yer değiştiremediğinde oluşan habitat kaybı, türün yok olması anlamına gelebilir.

Kirlilik ve Çevre Sorunları

Hava Kirliliği: İnsan sağlığını veya çevresel dengeleri bozacak şekilde havanın içeriğinin değişmesidir. Fosil yakıtların aşırı kullanımı, fabrika bacalarından çıkan gazlar ve motorlu taşıtlardan salınan egzoz gazları yapay kirleticilere örnektir.

Ozon Tabakasının İncelmesi: Atmosfere karışan çeşitli maddeler ozon miktarının azalmasına neden olur. İnsan faaliyetleri sonucunda atmosfere karışan ve ozon moleküllerinin parçalanmasına neden olan maddelerin başında kloroflorokarbonlar (CFC) gelir. 1987 yılında Montreal Protokolü ile tüm dünyada CFC kullanımı yasaklanmıştır.

Asit Yağmurları: Fosil yakıt kullanımı, yoğun trafik, volkanik ve endüstriyel faaliyetler sonucu oluşan karbonmonoksit (CO), karbondioksit (CO₂), kükürtdioksit (SO₂) ve azot dioksit (NO₂) gazlarının doğal su döngüsüne karışmasıyla oluşur.

Su Kirliliği: Suyun kimyasal, fiziksel ve biyolojik olarak kirlenmesiyle doğal dengesinin bozulmasıdır. Tarımda kullanılan kimyasal gübrelerin, evsel ve endüstriyel atıkların kontrolsüz biçimde su kaynaklarına karışması sudaki azot ve fosfor miktarını artırır. Bu süreç ötrofikasyon olarak adlandırılır.

Toprak Kirliliği: Toprakların fiziksel, kimyasal ve biyolojik dengesinin çeşitli kirletici unsurlarla bozulmasıdır.

Küresel İklim Değişikliği

Fosil yakıtların kullanımı, sanayileşme, hızlı nüfus artışı, tarım alanı açmak için ormanların yok edilmesi gibi insan kökenli faaliyetler sonucunda atmosfere salınan sera gazlarının miktarı artar. Bunların atmosferde yoğun bir şekilde artması sonucunda yeryüzüne yakın atmosfer tabakaları ile yeryüzü sıcaklığının yapay olarak artmasına küresel ısınma adı verilir. Küresel ısınma, küresel iklim değişikliklerine neden olur.

İklim değişiklikleri nedeniyle dünya üzerinde ortalama sıcaklıklar ve denizlerde su seviyesi artar. İklim değişiklikleri; buzulların erimesine, kıyı ekosistemlerinin bozulmasına, bitki örtüsünün bozularak bazı canlı türlerinin yaşam alanlarının yok olmasına neden olabilir.

Erozyon

Erozyon, koruyucu bitki örtüsünden yoksun kalan toprak kütlesinin su, rüzgâr vb. etkenlerle aşınması ve taşınması olayıdır. Eğimli arazilerde, bitki örtüsünün zayıfladığı veya tamamen yok olduğu bölgelerde su erozyonu daha etkindir.

Biyoçeşitlilik Kaybı

Uluslararası Doğayı Koruma Birliğine (IUCN) göre biyoçeşitlilik kaybına neden olan faktörler:

• Habitat kaybı ve parçalanma: Kentleşme, tarım, sanayileşme için verimli arazilerin ve ormanların tahribatı
• İstilacı türler: Ekosistemlere kazara ya da bilerek getirilen türler
• Kirlilik: Hava, su ve toprak kirliliği
• Küresel ısınma ve iklim değişikliği: Deniz seviyesinde yükselmeler, türlerin dağılımını etkiler
• Kaynakların aşırı kullanımı: Nüfus artışına bağlı olarak doğal kaynakların aşırı kullanımı