Sosyolojinin Tanımı ve Özellikleri
Sosyoloji Nedir?
Sosyoloji, Latince socius (toplum) ve Yunanca logos (bilim) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Kelime anlamı olarak \"toplum bilimi\" demektir.
Toplumsal grupları, kurumları, kurumlar arası ilişkileri, toplumsal yapıdaki değişim ve gelişim süreçlerini, toplumsal olay ve olguları sebep-sonuç ilişkisi içerisinde bilimsel yöntem ve teknikleri kullanarak inceleyen sosyal bir bilimdir.
Sosyolojinin temel amacı; toplumların değişimini, gelişimini, yapısını araştırmak ve elde edilen bilgilerle araştırma konusu yapılan topluma yönelik genellemeler yapmaya çalışmaktır.
Sosyolojinin Temel Özellikleri
- Bireylerin şahsi sorunlarıyla değil, toplumu ilgilendiren sorunlarla ilgilenir.
- Sosyolog, toplumsal olayları kendi duygu, değer ve beklentilerinin etkisi altında kalmadan nesnel (objektif) olarak inceler.
- Sosyoloji normatif (kural koyucu) değildir. Ahlak, hukuk, din gibi bireylerin nasıl davranması gerektiği ile ilgili kurallar koymaz.
- Doğa bilimleri gibi deneysel bir bilim değildir.
- Sosyal olayları çok yönlü olarak ele alır.
- Olması gerekeni değil, olanı olduğu gibi inceler.
Toplumsal Olay ve Toplumsal Olgu
Toplumsal Olay: Toplumsal yaşamda toplumsal ilişkiler sonucunda ortaya çıkan tek tek değişmelerdir. Başlangıç ve bitiş süresine sahip, bir defalık olup biten oluşumlardır. Her toplumsal olayın belli bir yeri, zamanı ve yapanı (faili) vardır. Tekil ve özeldir. Örnek: Ankara'nın başkent oluşu, Kurtuluş Savaşı, Esra ile Ahmet'in evlenmesi.
Toplumsal Olgu: Aynı alanda gerçekleşen birçok toplumsal olayın genel adıdır. Toplumda bireysel görünüşlerden bağımsız olarak kendine özgü bir varlığı olan ve genel olan her şey toplumsal olgudur. Ne zaman son bulacağı belli değildir. Genel ve soyuttur. Örnek: Kentleşme, savaş, evlilik, göç.
İki Farklı Bakış Açısı
1. Bütünlükçü Yaklaşım: Toplumsal olaylar birçok etkene bağlı olarak gerçekleşir. Hiçbir toplumsal olay tek başına, toplumun bütününden bağımsız ve tek bir etkene bağlı olarak açıklanamaz.
2. İndirgemeci Yaklaşım: Toplumsal olaylar tek bir etkene dayandırılarak açıklanır. Örnek: Toplumsal değişmeleri yalnızca ekonomik ya da siyasi değişimlerle açıklamak.
Sosyolojinin Diğer Bilimlerle İlişkisi:
Sosyal bilimler doğrudan ya da dolaylı olarak insan ile ilişkili olayları incelerler. Bu inceleme esnasında birbirleriyle yardımlaşırlar. Sosyoloji ile diğer disiplinler arasındaki fark konularından değil, her disiplinin bakış açısından ve yönteminden kaynaklanmaktadır.
- Tarih: Geçmişteki olayları inceler; toplumun bugünkü yapısını anlamamızı sağlar.
- Psikoloji: Bireyin davranışlarını ve zihinsel süreçlerini inceler.
- Ekonomi: Mal ve hizmetlerin üretim, tüketim, bölüşüm ve değişimini inceler.
- Antropoloji: Geçmişteki farklı uygarlık ve kültürlerin özelliklerini inceler.
- Siyaset Bilimi: Toplumun yönetimini, devletin oluşumunu inceler.
- Coğrafya: Yeryüzü olaylarını inceler. İbn-i Haldun: \"Coğrafya kaderdir.\"
Toplumsal Olay Örnekleri: Ankara'nın başkent oluşu, Kurtuluş Savaşı, Esra ile Ahmet'in evlenmesi, 15 Temmuz darbe girişimine halkın direnişi.
Toplumsal Olgu Örnekleri: Kentleşme, savaş, evlilik, göç.
İndirgemeci Yaklaşım Örneği: Toplumsal değişmeleri yalnızca ekonomik ya da siyasi değişimlerle açıklamak.