Toplumu Oluşturan Ögeler
Toplum Nedir?
Belli bir coğrafi bölge üzerinde temel ihtiyaçlarını karşılamak için bir araya gelmiş, kendilerini bir bütün olarak gören, karşılıklı etkileşim içinde bulunan, ortak bir kültürü paylaşan insan topluluklarına toplum denir.
Her toplumda iletişimi sağlayan bir dil, bu iletişimin sağlıklı olabilmesi için görgü, ahlak ve hukuk kuralları ile bilgi ve meslek edinmeyi sağlayan eğitim sistemi vardır.
Kurum
Sosyolojik açıdan kurum; nesiller boyu devamlılık gösterip kalıcı nitelik kazanan, düşünceler, davranışlar, değerler, normlar, maddi öğeler ve simgelerden oluşan bütündür.
Sosyolojinin incelediği beş temel kurum vardır: aile, siyaset, eğitim, din, hukuk, ekonomi.
Kuruluş
Kurumların sosyal hayattaki somut görünümlerine kuruluş denir. Örnek: Eğitim bir kurum iken, okullar kuruluştur. Ekonomi kurum iken, işyerleri, banka ve şirketler birer kuruluştur. Kuruluş somut, kurum soyut bir kavramdır.
Toplumsal Grup
Ortak bir amaç, değer veya ihtiyaç için bir araya gelerek etkileşim ve ilişki içinde bulunan ve belli bir sürekliliği olan, en az iki kişiden oluşan topluluğa toplumsal grup denir.
Toplumsal grup toplumun en temel ögesidir çünkü toplumu oluşturan bireyler, benzer amaç ve beklentilerini, ihtiyaçlarını karşılamak üzere bir araya gelerek grupları oluştururlar.
Grup Türleri
A. Üye sayısına göre: Küçük gruplar (aile, oyun grubu) - Büyük gruplar (şehir, millet).
B. Sürekliliğine göre: Sürekli gruplar (aile, köy) - Geçici gruplar (turist kafilesi).
C. Kuruluşuna göre: Resmi gruplar (bankalar, okullar) - Resmi olmayan gruplar (arkadaş grupları).
D. Bireyin katılışına göre: İsteğe bağlı gruplar (dernekler) - Zorunlu gruplar (aile, millet).
Birincil ve İkincil Gruplar (C.H. Cooley):
Birincil Gruplar: Üyeleri arasında yüz yüze, samimi, güven verici ve sürekli bir ilişki vardır. Biz bilinci güçlüdür ve üyeleri arasında dayanışma vardır. Toplumsal kontrol yazılı olmayan kurallarla sağlanır. Örnek: Aile, akraba, komşuluk ve arkadaş grupları.
İkincil Gruplar: Üyeleri arasında daha resmi kısa süreli ilişkiler vardır. Ben duygusu güçlüdür. Toplumsal kontrol yazılı kurallarla sağlanır. Örnek: Dernekler, bankalar, sendikalar, siyasi partiler, şirketler.
Cemaat ve Cemiyet (Tönnies):
- Cemaat (Topluluk): Geleneksel toplumlarda görülür. Samimi, gayrı resmi ilişkiler. Benzer meslekler. Yazısız kurallar egemen. Örnek: Köy, aile, akraba.
- Cemiyet (Toplum): Sanayi toplumlarında görülür. Çıkara dayalı, resmi ilişkiler. Mesleki farklılaşma. Örnek: Kent, dernek, sendika.
Kurum vs. Kuruluş Örnekleri:
- Eğitim (kurum) - Okullar (kuruluş)
- Ekonomi (kurum) - Bankalar, şirketler (kuruluş)
- Din (kurum) - Camiler, kiliseler (kuruluş)
Birincil Grup Örnekleri: Aile, akraba, komşuluk, arkadaş grupları.
İkincil Grup Örnekleri: Dernekler, bankalar, sendikalar, siyasi partiler.
Cemaat vs. Cemiyet: Köy (cemaat) - Kent (cemiyet); Aile (cemaat) - Dernek (cemiyet).
Grup Olmayan Topluluklar: Trende yolculuk eden insanlar, maç izlemek için toplanan insanlar (sosyal yığın); ilkokul çağına gelen çocuklar, etnik azınlıklar (sosyal kategori).