Sosyolojik Düşüncenin Doğuşu ve Gelişimi

Sosyolojinin Doğuşu

Toplum yaşamı insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe sahiptir. Her ne kadar insan davranışlarını şekillendiren toplumsal etkenlerin incelenmesi Antik Yunan'a kadar uzansa da sosyolojinin bilim olarak ortaya çıkışı 19. yüzyılda olmuştur.

Bilimlerin ortaya çıkışında tarihsel koşullar ve toplumsal sorunlar belirleyici bir önem taşır. Batıda 16. yüzyıldan itibaren dinsel, siyasal, bilimsel ve felsefi düşünceler değişmeye başlamış, Rönesans ve Reform hareketlerini izleyen Aydınlanma Dönemi, Fransız İhtilali'nin ve Sanayi Devrimi'nin gerçekleşmesinde etkili olmuştur.

Sosyolojinin Doğuşunu Hazırlayan Etkenler

1. Rönesans: 15 ve 16. yüzyılda İtalya'da başlayıp Avrupa'da yayılan edebiyat, güzel sanatlar ve bilim alanındaki gelişme ve yenilikler. \"Yeniden doğuş\" anlamına gelir.
2. Reform: 16. yüzyıl boyunca tüm Avrupa'yı etkileyen, kilise karşıtı bir harekettir. Martin Luther ile başlamıştır.
3. 1789 Fransız İhtilali: Mutlak monarşi ve kilise otoritesi ile yönetilen toplum düzeninin yıkılarak, yerine eşitlik, özgürlük, kardeşlik ilkelerine dayanan yeni bir toplumsal düzenin kurulduğu harekettir.
4. Sanayi Devrimi: Üretim biçimindeki temel değişimi ifade etmektedir. Endüstrileşme ile birlikte temel toplumsal üretim biçimi tarımsal üretimden, endüstriyel üretime doğru bir değişim göstermiştir.
5. Aydınlanma Çağı: Aydınlanma felsefesinin benimsendiği 18. yüzyılı kapsayan tarihsel dönemdir.
6. Coğrafi Keşifler ve Teknik İlerleme: Ekonomik ve askerî olarak güçlenen Batılı devletlerin sömürgecilik faaliyetleri.

Sosyolojinin Doğuşunda Etkili Düşünürler

İbni Haldun (1332-1406): 14. yüzyılda yaşamış İslam dünyasının önde gelen düşünürlerindendir. Bugünkü anlamıyla toplumu ele alan, bilimsel anlamda ilk sosyoloji çalışmalarını yapan düşünürdür. En tanınmış eseri Mukaddime'dir. Ümran ve asabiyet kavramlarına yer verir. Toplumları bedeviler ve hadariler olarak ikiye ayırır.

August Comte (1798-1857): Sosyoloji kavramını ilk kullanan kişidir. Bu nedenle sosyolojinin kurucusu kabul edilir. Pozitif bir bilim olarak sosyolojinin yalnızca gözlenebilir olan gerçekleri bilimsel yöntemlerle ele almasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır.

E. Durkheim (1858-1917): Sosyal olgu ve olayların bir eşya gibi ele alınması gerektiğini belirtmiştir. Dayanışma (mekanik-organik), anomi (bunalım), işbölümü gibi kavramları geliştirmiştir.

Karl Marx (1818-1883): Toplumsal ve tarihsel sürecin devam etmesini sağlayan temel etken uzlaşma ve dayanışma değil sınıflar arasındaki zorunlu çatışmadır. Ekonomik nedenlere dayandırdığı için indirgemeci olarak eleştirilmektedir.

Max Weber (1864-1920): Ekonomik etkenler kadar düşünce ve inançların da toplumsal değişme üzerinde etkili olduğunu savunur. Modern toplumun iki temel özelliği: Akılcılık ve bürokratikleşme.

F. Le Play (1806-1882): Monografi metodunu icat etmiştir. İşçi aileleri üzerinde araştırmalar yapmıştır. Mikro sosyolojiyi temsil etmiştir.