Sosyolojide Araştırma Yöntemleri

Bilimsel Yöntem ve Akıl Yürütme Biçimleri

Bilimsel yöntem, doğal ve toplumsal gerçekliği tanımlamak, açıklamak ve bu gerçekliğin yasalarına ulaşmak amacıyla izlenen sistemli bilgi edinme yoludur. Bütün bilimler bilimsel yöntemi kullanırken şu üç tür akıl yürütme biçiminden yararlanır:

Tümdengelim: Doğruluğu kabul edilmiş genel bilgilerden özel bilgiler elde etme yoludur. Örnek: Bütün gelişmiş ülkeler bilime önem veriyor önermesinden yola çıkarak Kanada'nın da gelişmiş bir ülke olarak bilime önem verdiği sonucunu çıkarabiliriz.

Tümevarım: Tek tek olguların bilgisinden hareketle genel yargılara ulaşmaktır. Örnek: Liman şehirlerini gözlemleyerek bütün liman şehirlerinin ticarette gelişmiş olduğu önermesine ulaşabiliriz.

Analoji: Aynı olay ya da olgunun benzer birçok yönünün zaman ve mekân faktörleri göz önüne alınarak karşılaştırılmasıdır. Örnek: Ankara ve İstanbul kalabalık bir şehirdir. Ankara'da trafik yoğundur. O hâlde İstanbul'da da trafiğin yoğun olabileceği sonucuna varabiliriz.

Araştırma Yöntemleri

a. Tarama (Survey) Yöntemi: Geniş gruplara rahatlıkla uygulanan, bu yüzden kamuoyu araştırmalarında etkili olan önemli bir bilgi toplama tekniğidir. Anket ve görüşme tekniği kullanılarak bilgi toplanır.

b. Alan Çalışması (Olay İncelemesi): Belirli bir olay, kişi ya da grubun detaylı bir biçimde incelenmesidir. Monografi, sosyometri, gözlem, anket, görüşme gibi bilgi toplama teknikleri kullanılır.

c. Belgelere Dayalı Araştırma: Yazılı belgeler, istatistiki belgeler, fotoğraflar ve ses kayıtları gibi bilgi kaynakları kullanılarak bir konunun araştırılmasıdır.

Veri Toplama Teknikleri

Anket: Sosyal bilimlerde en sıklıkla kullanılan veri toplama tekniklerinden biri olan anket, kısa sürede geniş bir örneklemden yüzeysel veriler elde etmek için kullanılan, önceden hazırlanmış soruların katılımcılara sorulmasını içeren bir veri toplama tekniğidir. Anket çalışmalarından güvenilir sonuçlar elde etmek için seçilen örneklemin, evreni temsil etmesi son derece önemlidir.

Görüşme: Araştırılan konu ile ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılan karşılıklı konuşma şeklinde bilgi almayı sağlayan tekniktir. Görüşmenin yüz yüze bir ilişkiye dayanması, verilerin elde edilmesine açıklık ve kesinlik kazandırır.

Monografi (Örnek Olay): Sınırları belirlenmiş tek bir konunun ya da toplumsal bir birimin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. Örnek: Gecekondu ailesi üzerine bir araştırma. İlk monografi çalışmaları Le Play tarafından maden ocaklarında çalışan işçi ailelerine uygulanmıştır.

Sosyometri: Küçük toplumsal gruplardaki bireylerin birbirlerine karşı duydukları sevgi, nefret, kıskançlık, beğeni gibi ilişkileri gösteren bir araştırma tekniğidir. Sosyogram (ilişki haritası) hazırlanır.