Toplumsal Gelişme, Bütünleşme ve Çözülme
Toplumsal Gelişme ve Öğeleri
Toplumsal gelişme, toplumsal yaşamın tüm alanlarındaki (sosyal, siyasal, kültürel, ekonomik vb. alanlarda) olumlu değişmeleri ya da ilerlemeleri ifade eder.
1. Ekonomik Büyüme: Toplumsal gelişmenin en önemli öğelerinden biri ekonomik büyümedir. Bir toplumda ekonomik gelişme ve ekonomik büyüme ile birlikte sosyal ve kültürel seviyede de olumlu değişiklikler oluyorsa o toplum gelişiyor demektir.
2. İnsan Hakları, Demokrasi, Hukukun Üstünlüğü: Toplumsal gelişme için sadece ekonomik büyüme yeterli değildir. Toplumsal gelişmenin gerçekleşmesi için toplumun yönetim biçiminin demokratik olması, hukukun üstünlüğü ilkesinin benimsenmesi ve insan haklarına dayanması gerekir.
3. Orta Tabakanın Genişlemesi: Toplumlardaki alt, orta ve üst tabakalar arasında farklılaşmanın azalması, çok sayıda insanın orta tabakada yer alması toplumsal gelişme açısından önemlidir.
Toplumsal Bütünleşme
Toplumsal yapının çeşitli ögeleri (gruplar, kurumlar, sınıflar, örgütler ve ilişkiler) arasındaki uyum sürecidir. Amacı; toplumun varlığının, birliğinin ve işleyişinin sürdürülmesidir.
Bütünleşme Türleri:
- Fonksiyonel (İşlevsel) Bütünleşme: Benzer ya da farklı işlevleri yapan bireylerin ortak duygu ve düşünceler etrafında bütünleşmeleridir.
- Mana Etrafında Bütünleşme: Millî ve manevi değerler ile dini ve ahlaki normlar etrafında uzlaşarak gerçekleşir.
Toplumsal Çözülme ve Nedenleri
Toplumsal çözülme, bir toplumda maddi ve manevi kültür öğelerinin bir bütün oluşturacak şekilde birbirlerini tamamlayamaması durumunda ortaya çıkar. Toplumun herhangi bir alanında meydana gelen bozulma, kirlenme, uyumsuzluk toplumsal çözülmeyi beraberinde getirir.
Toplumsal Çözülmenin Nedenleri:
- Aile yapısında karşılıklı sevgi, saygı, bağlılık ve dayanışmanın zayıflaması
- Toplumsal değerleri ve kültürü gelecek kuşaklara aktaran dilin yozlaşması
- İç ve dış tehlikeler karşısında millî varlık bilincinin sağlanamaması
- Eğitim ve öğretimin millî olma özelliğini kaybetmesi
- Toplumun çeşitli kesimleri arasında keskin farklılıkların ortaya çıkması
- Çoğulcu demokratik yapıya geçilememesi ve temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması
- Aydınların topluma yabancılaşması ve kültürel yabancılaşma
- Ekonomik istikrarsızlık dönemlerinde yüksek enflasyon oranının ahlaki değerleri zedelemesi
- Hukuk devleti anlayışının yara alması, demokratik tartışma ve uzlaşma imkânlarının azalması
- Geleneksel yapı ile modern yapılar arasında denge ve uyumun sağlanamaması
Toplumsal Çözülmeyi Önlemeye Yönelik Tedbirler:
- Millî değerlerin toplumda yerleşmesini sağlamak ve başta din olmak üzere, toplumsal değerlerimizin işlevselliğini korumaya çalışmak gerekir.
- Toplumdaki farklılıklar bir değer olarak kabul edilip bölme amaçlı değil birleştirme amaçlı kullanılmalı, kültürel farklılıklara hoşgörüyle yaklaşılmalıdır.
- Toplumsal çözülmenin önlenmesi için hem ailenin hem de devletin eğitimdeki görevi ahlaki ve millî değerleri aşılamak olmalıdır.
- Sınıfsal çatışmaların ve gerilimlerin azalması için devlet sosyal adaleti sağlamalıdır.
Şeyh Edebali'nin Öğüdü: \"İnsanı yaşat ki devlet yaşasın!\" Bu öğüt, toplumsal çözülmeyi önlemede devlete düşen görevlere vurgu yapmaktadır. Devlet, bir ülkede en büyük, en etkili ve örgütsel bir yapıya sahip yönetim birimi olarak toplumun üzerinde önemli bir yaptırıma ve etkiye sahiptir.
Uygulama Örneği:
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere parantez içinde verilen kavramları doğru olarak yerleştiriniz:
- Genellikle kırsal yerleşim yerlerinde, birçok kişinin toplanıp el birliğiyle bir kişinin tarlasını sürmek, ekinini biçmek gibi işini görmesi ve böylece herkesin bu türden işlerinin sırayla bitirilmesi şeklindeki işbirliği yani imece usulü fonksiyonel bütünleşme örneğidir.
- Şeffaf ve sorumluluk alan hukukun üstünlüğüne saygılı kurumlar; insan gelişimini destekleyen, yeniliklere açık ve kaliteli bir eğitim sistemi; herkes için ulaşılabilir sağlık hizmetleri gibi ölçütler bir toplumun toplumsal gelişme göstergeleridir.
- Toplumsal çözülme toplumsal bütünleşme ile doğrudan ilgili bir olgudur.
- Toplumların belirsizlikten, belirliye; yalınlıktan karmaşıklığa; karmaşıklıktan düzene doğru bir yol izlemesi ilerleme olarak adlandırılır.
- Filozof Herakleitos'un \"aynı nehirde iki kez yıkanılmaz\" sözü sosyolojide toplumsal değişme kavramını ifade eder.
- Şili ve Endonezya'daki depremler, Pakistan ve Bangladeş'deki sel baskınları, Afrika'daki kıtlıklar ile Orta Amerika'daki kasırga gibi sorunların ulusal sınırların ötesine geçerek tüm dünyaya yardım konusunda harekete geçirmesi küreselleşme nin olumlu yanlarındandır.
- Küreselleşme aslında modernleşme paralel giden bir süreçtir.
- Herhangi bir ülkede meydana gelen yangın olayından sonra yaşanan yağma ve kaos karşısında kurumların üstlendikleri işlevleri yerine getirememesi toplumsal çözülme yol açar.