Psikoloji Bilimini Tanıyalım

Psikolojinin Konusu ve Tanımı

Psikoloji, organizmanın davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bir bilim dalıdır. Psikolojinin konusu dört unsurdan oluşur: organizma, davranış, zihinsel süreç ve pozitif bilim.

Organizma: Her canlı varlık bir organizmadır. Psikoloji insan ve hayvan organizmalarının davranışlarını inceler.

Davranış: İçten veya dıştan gelen uyarıcılara karşı organizmanın yaptığı gözlenebilen ve ölçülebilen tepkilerdir.

Zihinsel süreç: Algı, bellek, düşünce, duygu gibi duyuşsal ve bilişsel süreçlerdir.

Pozitif bilim: Deney ve gözlemle elde edilmiş düzenli ve sistemli bilgiler bütünüdür.

Psikolojinin Bilim Olma Süreci ve Ekoller

Wilhelm Wundt tarafından ilk psikoloji laboratuvarı 1879'da kurulunca psikoloji felsefenin etkisinden kurtularak pozitif bir bilim dalı hâline gelmiştir.

Başlıca ekoller:

• Yapısalcılık (Wundt): Zihnin yapısını ve bilinci inceler. İç gözlem yöntemini kullanır.
• İşlevselcilik (James, Dewey): Zihnin işlevlerini ve organizmanın çevreye uyumunu araştırır.
• Davranışçılık (Watson, Pavlov, Skinner): Yalnızca gözlenebilir ve ölçülebilir davranışları inceler.
• Psikodinamik (Freud): Bilinçaltının incelenmesi gerektiğini savunur.
• Hümanistik (Maslow, Rogers): İnsanı bir bütün olarak ele alır. Empati ve sezgi kullanır.
• Bütüncül/Gestalt (Wertheimer, Koffka, Köhler): Davranışların parçalara ayrılmadan bir bütün olarak incelenmesi gerektiğini savunur.
• Bilişsel (Piaget): Dıştan gözlenemeyen bilişsel süreçleri inceler.
• Biyolojik (Meyer): Beynin yapısı ve işleyişi ile davranış arasındaki ilişkiyi inceler.

Psikolojinin Ölçütleri ve Amaçları

Ölçütler: Gözlenebilirlik, ölçülebilirlik, iletilebilirlik, tekrarlanabilirlik, sağlanabilirlik.

Amaçlar: Betimleme, anlama-açıklama, yordama (önceden kestirme), kontrol etme.

Araştırma Yöntemleri

Betimleyici yöntemler: Gözlem (iç gözlem, doğal gözlem, sistematik gözlem), anket, görüşme, vak'a incelemesi, test.

Korelasyonel yöntem: Değişkenler arası ilişkiyi inceler. Pozitif, negatif veya nötr korelasyon olabilir.

Deneysel yöntem: Neden-sonuç ilişkisi kurar. Bağımsız değişken (neden) ve bağımlı değişken (sonuç) kullanılır.

Psikolojinin Alt Dalları

Deneysel alt dallar: Deneysel psikoloji, bilişsel psikoloji, gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji, kişilik psikolojisi.

Uygulamalı alt dallar: Klinik psikoloji, endüstri psikolojisi, eğitim psikolojisi, psikolojik danışma ve rehberlik, sağlık psikolojisi.

Diğer alt dallar: Adli psikoloji, çevresel psikoloji, din psikolojisi, spor psikolojisi, trafik psikolojisi.