Duygu ve Türleri
Duygu Nedir?
Duygu altı bileşenden oluşur: genel uyarılmışlık hâli, his, bilişsel değerlendirme, davranış kalıpları, güdüleyici durumlar, sözel/mimik ifadeler.
Genel Uyarılmışlık Hâli: Kişinin bilincinin açık ve tamamen uyanık olmasıdır. Orta şiddetteki genel uyarılmışlık hâlinde başarı en yüksek seviyededir.
Duyguların temelinde sempatik sinir sistemi faaliyetleri vardır. Bu duruma savaş veya kaç tepkisi denir.
Duygu Türleri
Haz: Hedefe ulaşıldığında doyum sağlandığında duyulan histir.
Korku: Olumsuz bir duygudur. Travmatik yaşantı, klasik koşullanma, genelleme, taklit ile oluşur.
Kaygı: Korkunun bir nesnesi vardır, ama kaygının yoktur. Bireyde beliren korkuyla karışık iç sıkıntısıdır.
Öfke: Engellenme, haksızlığa uğrama, tehdit gibi durumlarda hissedilen güçlü ve olumsuz duygudur.
Duyguların Davranışlara Etkisi
Duygular davranışı başlatan, sürdüren ve yönlendiren süreçlerdir. Olumlu duyguların genel olarak bireyin performansına yapıcı etkisi vardır. Olumsuz duygular bizi düşünsel ve fiziksel olarak olumsuz etkiler.
Psikolojik kökenli bedensel hastalıklara psikosomatik hastalıklar denir. Uzun süreli stresin mide rahatsızlıklarına, kaygının yüksek tansiyona yol açması gibi.
Duyguların İfadesi ve Kontrolü
Duyguların ifadesinde dil, ses, jest ve mimikler önemli rol oynar. Bazı mimik ve jestler doğuştan tüm kültürlerde aynıdır; bazıları kültürlere göre değişir.
Duyguları kontrol etmede önemli olan onları bastırmak değil, yönetebilmektir. Öfke kontrolü için ortamdan uzaklaşmak, derin nefes alıp vermek gibi yollar denenebilir.
Önemli Noktalar:
- Orta şiddetteki genel uyarılmışlık hâlinde başarı en yüksek seviyededir.
- Duyguları kontrol etmede önemli olan onları bastırmak değil, yönetebilmektir.
- Asya kültürlerinde çocukluktan itibaren duyguların kontrol edilmesi öğretilirken Batı kültürlerinde özgürce yaşaması öğretilmektedir.
- Duygular da güdüler gibi insan davranışının oluşumuna öncülük ederler.
Örnekler:
- Korku anında sempatik sistem devreye girer, kalp atışı hızlanır, göz bebekleri büyür.
- Sınav kaygısı yaşayan öğrencinin soruları doğru okuyamaması duygunun davranışa etkisidir.
- Pandomim sanatçılarının duyguları jest ve mimiklerle ifade etmesi evrensel bir dildir.
- Neşeli ve mutlu bir şekilde derse giren bir öğretmenin bu duygu durumu sınıftaki diğer öğrencileri de etkileyecektir.