Dikkat ve Türleri
Dikkat Nedir?
İnsanın zihin gücünün herhangi nesne ya da olay üzerinde yoğunlaşmasına dikkat denir. Duyumdan bellek ve öğrenmeye kadar tüm bilişsel süreçleri etkileyen bir üst süreçtir.
Dikkat Türleri
1. Edilgin (pasif) Dikkat: Doğrudan dış etkilerin etkisi ile oluşur. Kişi istemsiz olarak uyarana dikkat eder.
2. Etkin (aktif) Dikkat: Fiziksel ve psikolojik bir çabayla gerçekleştirdiğimiz dikkattir.
3. Seçici Dikkat: Bir veya birkaç uyarıcıya yönelme, diğerlerini dışarda bırakmadır.
4. Odaklanmış Dikkat: Dikkati dağıtan diğer uyaranlara rağmen dikkatini belli bir uyarıcıya odaklayabilme yeteneğidir.
5. Bölünmüş Dikkat: Aynı anda birden çok görevi yerine getirebilme yeteneğidir.
6. Sürdürülen (sürekli) Dikkat: Dikkatini o etkinlik ya da uyaran üzerinde koruyabilmektir.
Bilinçlilik Türleri
Uyku ve Rüyalar: Uykuda 5 evre görülür. İlk dördü derin uykudur (Non-rem/Nrem). Beşincisi hafif uyku ise Rem evresidir. Rüyaların büyük bir bölümü (%80) rem uykusunda görülür.
Rüya: Beynin bilinçli tepkilerde bulunmaması, dış dünyaya kapanması ve bilinç dışı imgeler kullanarak faaliyetini sürdürmesidir. Freud'a göre rüyaların başlıca işlevi bilinçaltı dürtülerin simgesel dışa vurumlarına izin vermektir.
Hipnoz: Normalden daha fazla telkin edilebilirlik, yoğun odaklanma ve gevşeme ile tanımlanan farklı bir bilinç durumudur. Hipnozda bilinç uyuşmuştur ama duygular varlıklarını korur.
Meditasyon: Temeli Uzak Doğu inançlarına dayalı bir gevşeme tekniğidir. Beden işlevlerini ruhsal olarak denetlemeyi amaçlayan bir bilinçli kontrol yöntemidir.
Psikoaktif ilaçlar: Sinir sistemini etkileyerek davranış, bilinç ve duygu durumda değişiklik yaratan ilaçlardır. Uzun süre alındığında tolerans gelişir ve bağımlılık ortaya çıkar.
Önemli Noktalar:
- Dikkat, tüm bilişsel süreçleri etkileyen bir üst süreçtir.
- Rüyaların büyük bir bölümü (%80) rem uykusunda görülür.
- Hipnozda bilinç uyuşmuştur ama duygular varlıklarını korur.
- Meditasyonla kas gerginliği, solunum gibi bedensel işlemlerin denetim altına alınması amaçlanır.
- Psikoaktif ilaçlar uzun süre alındığında tolerans gelişir ve bağımlılık ortaya çıkar.
Örnekler:
- Çocukların televizyon izlerken uzun süre dikkatlerinin dağılmaması sürdürülen dikkattir.
- Öğretmenin anlattıklarını dinlerken, bir taraftan da not alabilmek bölünmüş dikkattir.
- Bazı bilim adamları günlerce üzerinde çalıştıkları konuları rüyalarında çözmüşlerdir.
- Hipnoz etkisi altında acı duyumu azaltılabilir; bu nedenle bazı ameliyatlarda, diş çekiminde kullanılır.