Sosyal Etki Sonucu Ortaya Çıkan Davranışlar
Uyma
Sosyal etki, bireylerin davranışlarını yeniden düzenlemesine neden olur. Böylece düşünce ve duygularını toplum normlarına, ilkelerine ve kararlarına göre düzenleyen bireylerde uyma davranışı ortaya çıkar. Uyma davranışı kişilerin benzerliğini ve sonuçta sosyal davranış düzenliliğini oluşturur.
Uyma davranışı biçimleri:
- Özdeşleşme: Birey iletişimde bulunduğu gruptaki insanları beğenmesi, çekici bulması sonucunda onlar gibi olmaya çalışır.
- İtaat etme: Bireylerin grup kurallarını incelemeden, tartışmadan, sorgulamadan uyması, grubun isteği yönünde davranışta bulunması ve boyun eğmesidir.
- Benimseme: Bireylerin bir kişi, bir örgüt veya grubun davranış, düşünce ve duygularını inanılır bulduğu için kendine mal etmesidir (içselleştirme).
- Grup düşünme: Sorunlara ya da konulara bireyin kendi düşünceleriyle değil de grubun görüşleri doğrultusunda yaklaşılmasıdır.
Asch'in Uyma Deneyi
S. Asch 1951-1952 yıllarında fiziksel gerçekliğin açıkça belli olduğu ortamda, gerçeğe ters düşen grup yargısı karşısında bireylerin nasıl davranacağını belirlemek için \"uyma\" deneyleri yapmıştır. Deney çok sayıda insanla tekrarlanmış, deneklerin %35'inin yanlış olduğunu bildikleri hâlde diğerlerinin kararlarına uydukları görülmüştür.
Milgram'ın İtaat Deneyi
Stanley Milgram (1933-1984) tarafından \"tanımadığı bir kişiye acı verme emri alan birinin bu emre ne ölçüde itaat edeceğinin anlaşılması\" amacıyla bir deney yapılmıştır. Denemeye katılan değişik yaş ve meslekten 40 denekten hiçbiri 300 volttan önce şok vermekten vazgeçmemiştir. Deneklerin %65'i şok vermeyi sonuna dek sürdürmüştür.
Araştırmacının önemli bir üniversitede profesör olduğunun denek tarafından bilinmesi, araştırmacının o anda deneğin yakınında bulunması ve araştırmacının sonuçtan kendisinin sorumlu olacağını söylemesi itaat etmeyi artıran etmenlerdir.
Özgeci Davranış, Sosyalleşme, Roller ve Beklentiler
Özgeci Davranış (Diğerkamlık): Ödüllendirme beklentisi olmaksızın bir başkasına yardım etme davranışıdır. Araştırmalar insanların kendiliklerinden başkalarına yardım etmesine rağmen, çevrede başkaları varken ve yardım edebilecek durumda iken insanların yardıma koşmaya daha az istekli olduklarını göstermektedir. \"Tanık etkisi\" olarak adlandırılan bu durumun nedeni, sayı arttıkça sorumluluğun yayılmasıdır.
Sosyalleşme: Bir toplumun değerlerini ve yaşam biçimini bireylere öğretmesidir.
Roller ve Beklentiler: Belirli bir konumdaki (statüdeki) bireyden beklenen davranışlar rol olarak adlandırılır. Roller, model alma (taklit), gözlem ve deneme yanılma yoluyla öğrenilir.
Önemli Noktalar:
- Uyma davranışı kişilerin benzerliğini ve sonuçta sosyal davranış düzenliliğini oluşturur.
- Asch'in uyma deneylerinde deneklerin %35'inin yanlış olduğunu bildikleri hâlde diğerlerinin kararlarına uydukları görülmüştür.
- Milgram'ın itaat deneyinde deneklerin %65'i şok vermeyi sonuna dek sürdürmüştür.
- Grup düşünme, bir süre sonra bireyin kendisini ayrı bir birey olarak görmesini engeller ve kimliksizleşme ortaya çıkar.
- Özgeci davranışta \"tanık etkisi\" nedeniyle sayı arttıkça sorumluluk yayılır ve yardım etme isteği azalır.
- Bireyler tek başına verdikleri kararlarda daha temkinli davranırken grup hâlinde alınan kararlarda daha fazla risk alma eğilimi gösterirler.
Örnekler:
- Caddede birkaç kişinin gökyüzüne baktığını gören diğer insanların da gökyüzüne bakması uyma davranışıdır.
- Asch'in çizgi deneyinde deneklerin %35'i yanlış olduğunu bildikleri hâlde grubun kararına uymuştur.
- Milgram'ın şok deneyinde deneklerin %65'i şok vermeyi sonuna dek sürdürmüştür.
- Sınıftan çıkmak istediği halde okul kurallarından dolayı oturmak zorunda kalan bir öğrencinin durumu itaat etmedir.
- Karşılıksız yardım özgeci davranış olarak adlandırılır.
- \"Üzüm üzüme baka baka kararır\" deyimi uyum davranışını ifade eder.