Üç Üst Âlem (Domain) Sistemi

Üçlü Domain Sistemi

Canlılar, günümüz sistematikçileri tarafından üç üst âlem (üçlü domain sistemi) içerisinde gruplandırılmaktadır:

1. Bakteriler (Bacteria)
2. Arkeler (Archaea)
3. Ökaryotlar (Eukarya)

Bu sistemin amacı, organizmalar arasındaki genetik ve yapısal farklılıkların göz önünde bulundurularak daha doğru ve kapsayıcı bir sınıflandırma yapılmasıdır.

Bakteriler

Bakteriler domaininde yer alan organizmalar, tek hücreli ve prokaryotik hücre yapısına sahip canlılardır. Toprak, su, hava, canlı organizmaların yüzeyi, içi gibi çeşitli ortamlarda yaşayabilen bakteriler; canlılar arasında önemli bir çeşitliliğe sahiptir.

Bakterilerin insan hayatına hem yararlı hem de zararlı etkileri vardır. Örneğin bazı bakteriler çeşitli hastalıklara sebep olurken bazıları ilaç sektöründe kullanılır.

Arkeler

Arkeler, prokaryotik hücre yapısına sahip tek hücreli organizmaların ikinci büyük grubunu oluşturan mikroorganizma grubudur. Yapısal ve biyokimyasal özellikleri açısından bakterilerden farklıdır.

Arkeler; diğer canlılar için zorlu şartlar olarak sayılabilecek çok sıcak, çok soğuk, aşırı asidik ve bazik, aşırı tuzlu ortamlarda yaşayabilen türleri içeren prokaryotları temsil eder.

Ökaryotlar

Ökaryotlar, hamurun kabarmasını sağlayan tek hücreli mayalardan okyanuslardaki devasa boyuta sahip balinalara kadar prokaryotların dışında kalan tüm canlıları kapsayan domaindir.

Ökaryotlar domaini içerisinde yer alan canlıların hücreleri, belirgin bir çekirdek ve yine zarla çevrili yapıları ile diğer domainlerden ayrışır.

Ökaryotik Canlıların Sınıflandırılması

Ökaryotik canlılar biyolojik sınıflandırmada en geniş domaini oluşturur ve dört âlem altında incelenir:

1. Protista

Biyolojik çeşitlilik bakımından oldukça zengin bir âlemdir. Amip, öglena, paramesyum gibi protistler tek hücreli yapıdayken yeşil, kırmızı ve esmer algler birden fazla hücreden oluşan koloni veya organizmalar şeklinde yaşar. Ökaryotik hücre yapılarına sahip olmaları onları prokaryotik organizmalardan ayıran en önemli farklılıktır.

2. Bitkiler

Bitkiler, hücrelerinde bulunan özel yapıları sayesinde güneş ışığını kullanarak besin üretebilen (fotosentez) çok hücreli canlılardır. Fotosentez yoluyla üretilen oksijenin atmosferdeki düzeyini dengeleyen canlılardan biri olan bitkiler, besin zincirinin birincil basamağında yer alır. Bitkiler; tohumlu ve tohumsuz bitkiler olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

3. Mantarlar

Mantarlar âleminde yer alan canlılar, ökaryotik hücre yapısına sahiptir. Genel olarak çok hücrelidir ancak tek hücreli olanları da vardır. Mantarlar kendi besinlerini üretemez. Çoğunlukla dış ortama salgıladıkları enzimleriyle organik artıkları daha küçük birimlere ayrıştırır (çürükçül) ve açığa çıkan sindirilmiş besinleri alarak besinlerini temin eder.

4. Hayvanlar

Hayvanlar âlemi içinde gruplandırılan canlılar, ökaryot hücre yapısına sahiptir. Genelde serbest yer değiştirebilme yetenekleri ve besinlerini katı parçalar hâlinde alarak sindirmeleri yönüyle diğer canlılardan ayrışır. Hayvanlar; omurgasız ve omurgalı olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Omurgasız Hayvanlar: Kıkırdak veya kemik yapılı iç iskelete sahip olmayan canlılardır. Süngerler, sölenterler, solucanlar, yumuşakçalar, eklem bacaklılar ve derisi dikenliler bu gruba dahildir.

Omurgalı Hayvanlar: Notokord adı verilen yapıya ve sırt bölgesinde içi boş bir sinir kordonuna sahiptir. Balıklar, amfibiler (iki yaşamlılar), sürüngenler, kuşlar ve memeliler olmak üzere beş sınıfta incelenir.