Aile Modelleri ve Akrabalık İlişkileri

Otoritenin Dağılışına Göre Aile

• Anaerkil (Matriarkal): Avcılık ve toplayıcılıkla geçimini sağlayan toplumların yerleşik yaşama geçmeleriyle ortaya çıkar. Kadının egemen olduğu aile türüdür. Aile bireylerinin soyu anayla belirlenir. Aile reisi, annenin erkek kardeşidir. Akrabalık ve miras kadına göre düzenlenir. Poliandri evlilik yaygındır. Eskimolarda, Afrikada, Kanada yerlilerinde görülür.
• Ataerkil (Patriarkal): Baba, babanın eşleri, evli erkek çocukları ve eşleri, evlenmemiş kız çocukları ve öteki çocuklardan oluşur. Tarımsal üretimle birlikte, yerleşik yaşama geçilmesi ve özel mülkiyetin ortaya çıkması ile rastlanır. Erkeğin egemen olduğu aile türüdür. Akrabalık baba soyundan geçer. Baba ailenin tüm mal varlığı üzerinde söz sahibidir. Polijini türü evlilik yaygındır.
• Modern (Eşitlikçi/Demokratik) Aile: Egemenliğin kadın ve erkek arasında paylaşıldığı, kararların ortak alındığı ailedir. Sanayileşmenin ortaya çıkmasıyla beraber özellikle kadınların ekonomi hayatında yer edinmesiyle beraber bu aile türü çıkmış ve sonrasında yaygınlaşmıştır. Akrabalık bağı hem anne hem de baba tarafı üzerinden sürdürülür. Kadın ve erkeğin hakları hukuk kuralları ile desteklenmiştir.

Büyüklüğüne Göre Aile

• Geleneksel Geniş Aile: Birden fazla kuşağın bir arada oturduğu ailedir. Sanayi öncesi tarım toplumlarında yaygın olarak görülür. Kararları ailenin en yaşlı erkek üyesi alır. Aile daha çok üretici yapıdadır. Bireysel mülkiyet yoktur, ailenin bütün malı ortaktır. Gelenek ve görenekler etkilidir. Akrabalık bağları kuvvetlidir.
• Çekirdek Aile: Anne, baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşur. Sanayileşmesini tamamlamış toplumlarda görülür. Aile daha çok tüketici yapıdadır. Bireysel mülkiyet vardır. Görevlerinin bir kısmını diğer kurumlara devretmiştir. Akrabalık bağları zayıflamıştır. Tek eşli ve neolokal evlilik özelliği taşır.
• Yeni Geniş Aile: Geçiş dönemi ailesi. Aynı hane içinde olmayıp birbirine yakın mekanlarda, birbirine oldukça bağlı şekilde yaşayan ailedir. Kopma henüz tam değildir.
• Eksik (Tek Ebeveynli) Aile: Anne veya baba ebeveynlerinden sadece biri ile çocukların oluşturduğu ailedir. Son yıllarda boşanma oranlarının artışı, çocuk sonrası terk etme veya terk edilme ile ortaya çıkmaktadır.

Akrabalık İlişkileri

İnsan kültüründe akrabalık sistemi evrensel bir kategoridir. Bireyleri, kan bağı, evlilik, soy-sop ilişkileri ya da evlat edinme yoluyla birbirine bağlayan bir ilişkidir.

• Kan Bağı Akrabalığı: Biyolojik yönden birbirleriyle ilişkili kişilerin akrabalığıdır. Anne, baba, amca, hala, dayı, teyze, dede gibi kavramlarla dile getirilir.
• Sıhri (Varsayımlı Kandaslık) Akrabalık: Sözleşmeden doğan akrabalıktır. Evlenme ile birleşen kişilerin birbirlerinin kan akrabaları ile kurdukları akrabalıklardır. Kayınbaba, kayınvalide, enişte, elti, görümce, kayın, bacanak gibi kavramlarla dile getirilir.
• Sonradan Kazanılan (Uydurma) Akrabalıklar: Süt kardeşlik, ahiretlik, kirve, sağdıç gibi isimlerle adlandırılır.