4. Moğolistan (Doğu Çağatay) Hanlığı
Kuruluş ve coğrafya
Moğolistan Hanlığı, Çağatay Devleti’nin dağılmasından sonra XIV. yüzyılın ortalarından XVI. yüzyılın başlarına kadar Güneydoğu Kazakistan, Kırgızistan ve Doğu Türkistan çevresinde hüküm sürmüştür. Devletin temel unsurları arasında Duğlat, Argın, Barlas, Kanlı, Celayir boyları ve Tanrı Dağı Kırgızları bulunmuştur.
Devletin başkenti İli Nehri’nin üst kesimlerindeki Almalık şehriydi. Duğlat boyundan Bolatşı yönetimde etkili olmuş, 1348 yılında Tuğluk Timur han olmuştur.
Timur’la mücadele ve sonraki dönem
Tuğluk Timur 1360-1361 yıllarında Maveraünnehir’e sefer düzenlemiş, ardından yönetimi oğlu İlyas Koca’ya bırakmıştır. İlyas Koca 1365 yılında Taşkent çevresindeki savaşta Timur’a yenilmiştir. Timur’un seferleri Moğolistan’ı zayıflatmış, ancak Timur’un 1405 yılında ölümünden sonra hanlık yeniden bağımsızlığını kazanmıştır.
Veysi Han’ın ölümünden sonra Yunus ve Esenboğa arasındaki taht mücadelesi yaşanmış, daha sonraki dönemde yönetim Yunus Han’a geçmiştir. Abdurreşid Han döneminde devlet parçalanmaya başlamıştır.
Haydar Duğlat’ın Tarih-i Reşidî adlı eserinde Moğolistan’ın doğuda Kalmuklara, kuzeyde Balkaş ve Taşkent’e, güneyde Fergana, Kaşgar, Aksu, Çalış ve Turfan’a kadar uzanan geniş coğrafyası anlatılmıştır.