4. Timurlular Devleti
Kuruluş ve fetihler
Timurlular Devleti, Barlas boyuna mensup Timur tarafından 1370 yılında kurulmuştur. Timur, zayıflayan Çağatay Devleti’ni yeniden toparlamak amacıyla Türk-Moğol emirleriyle mücadele etmiş; Orta Asya, İran, Hindistan, Irak, Suriye, Anadolu, Kafkaslar, Deşt-i Kıpçak ve İdil-Ural çevresinde geniş bir hâkimiyet kurmuştur.
Timur 1398-1399 yıllarında Delhi Sultanlığı’nı, 1395 yılında Toktamış Han’ın yönetimindeki Altın Orda topraklarını hedef almış; 1402 Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’i yenmiştir. Çin seferine giderken 1405 yılında Otrar’da ölmüştür.
Halefler ve kültürel yükseliş
Timur’un ölümünden sonra devlet oğulları ve torunları arasında paylaşılmıştır. Şahruh döneminde Herat ve çevresinde kültür hayatı gelişmiş, Uluğ Bey Semerkant’ta yarı bağımsız olarak hüküm sürmüştür. Uluğ Bey Medresesi ve Rasathanesi astronomi ve matematik çalışmalarının önemli merkezleri olmuştur.
Hüseyin Baykara döneminde Herat Türk edebiyatının merkezine dönüşmüş, Ali Şîr Nevaî Türk dilinin ve şiirinin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Babür ise Timurlu mirasını Hindistan’a taşıyarak Babür Devleti’ni kurmuştur.
Timurlular döneminde Semerkant, Buhara, Herat, Belh ve Yesi gibi şehirlerde medrese, cami, hastane, hamam, köprü ve rasathane gibi yapılar inşa edilmiştir. İpek Yolu’nun önemli kesimlerinin denetimi ticaretin ve kültürel etkileşimin gelişmesini sağlamıştır.
Türkçe, Farsça ve Arapça farklı alanlarda kullanılmış; fermanların eski Uygur yazısıyla Türkçe hazırlanmasına önem verilmiştir.
Örnek: Uluğ Bey’in rasathanesi, Timurluların yalnızca askerî fetihlerle değil, bilimsel kurumlar ve eğitim faaliyetleriyle de iz bıraktığını gösterir.