Kader İnancı
Kader Nedir?
Sözlükte kader; gücü yetmek, planlamak, ölçüyle yapmak anlamlarına gelir.
Terim olarak kader; Allah'ın (cc) sonsuz ilmi ve kudretiyle başlangıçtan sona kadar evrende olacak olan her şeyi programlaması, varlıkları istediği şekil ve biçimde yaratması ve insanların özgür iradelerine göre yapacakları her şeyi Allah'ın (cc) önceden bilmesi, takdir etmesi, bir plana göre düzenlemesidir.
Kaza Nedir?
Kaza; hükmetme, karara bağlama, emretme anlamlarındadır. Allah'ın (cc) kulları için belirlediği şeylerin zamanı ve yeri gelince tek tek ortaya çıkması, uygulanıp gerçekleşmesidir.
Kader; Allah'ın (cc) kâinattaki nesne ve olayları bir plana göre belirlemesini, kaza ise bu belirlenen planın vakti gelince icra edilmesini ifade eder.
Akıl
İnsanı diğer varlıklardan ayıran en önemli özellik onun akıl sahibi olmasıdır. Akıl; düşünme, anlama ve kavrama gücü; iyiyi kötüden, yararlıyı zararlıdan, güzeli çirkinden ayırt etme yeteneğidir.
İbrahim suresi 52. ayet: \"Bu Kur'an; kendisiyle uyarılsınlar, Allah'ın ancak tek ilah olduğunu bilsinler ve akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diye insanlara bir bildiridir.\"
İrade
Sözlükte irade; istemek, dilemek ve yönelmek anlamlarına gelir. Bir kişinin yapılması ya da yapılmaması imkân dâhilinde olan bir iş konusunda düşünerek karar vermesi ve bu doğrultuda bir tercihte bulunmasıdır.
Külli İrade: Allah'ın (cc) ezelî, ebedî ve sınırsız iradesi. Kâinatta meydana gelen her olay ve yaratılan her varlık Yüce Allah'ın iradesi ve kudreti dâhilindedir.
Cüzi İrade: Allah (cc) tarafından insana verilen özgürlük, dileme, tercih etme kabiliyetidir.
İnsan Fiilleri
İnsanın fiilleri ikiye ayrılır:
1. İradi (İsteğe Bağlı) Fiiller: Yemek yemek, ibadet etmek, giyim tercihleri, sabırlı olmak, konuşmak, kitap okumak.
2. Iztırari (Zorunlu) Fiiller: Uyumak, nefes alıp vermek, kalbin atması, doğduğun coğrafya, ölmek, cinsiyet.
Sorumluluk
Sözlükte sorumluluk; mesuliyet, teklif, yükümlülük gibi anlamlara gelir. Terim olarak; insanın dine muhatap olması, inançları, değerleri, söz ve davranışlarının hesabını vermesi şeklinde açıklanır.
Bakara suresi 286. ayet: \"Allah bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar. Onun kazandığı iyilik kendi yararına, kötülük de kendi zararınadır...\"
Hz. Ömer'in Meşhur Sözü:
Hz. Ömer, Şam'a sefer düzenlerken veba salgını olduğunu öğrenince geri dönme kararı aldı. Komutan Ebu Ubeyde \"Allah'ın kaderinden mi kaçıyorsun?\" diye sordu. Hz. Ömer şöyle cevap verdi:
\"Evet, Allah'ın bir kaderinden diğer bir kaderine kaçıyoruz. Develerini otlatmak için biri verimli diğeri kıraç iki yamaçlı bir vadiye götürsen ve onları ister otu bol yerde ister çorak yerde otlatsan sonuçta her iki yerde de Allah'ın kaderiyle otlatmış olmaz mısın?\"
Ders: Tedbir almak kaderle çelişmez. İnsan, aklını kullanarak tedbir alır; sonucu Allah'a bırakır.
Kaderle İlgili Ayetler
Hadid suresi 22. ayet: \"Yeryüzünde vuku bulan ve sizin başınıza gelen herhangi bir musibet yoktur ki biz onu yaratmadan önce bir kitapta yazılmış olmasın. Şüphesiz bu, Allah'a göre kolaydır.\"
Necm suresi 39. ayet: \"Bilsin ki insan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur.\"
Enam suresi 59. ayet: \"Gaybın anahtarları Allah'ın yanındadır, onları O'ndan başkası bilmez. O, karada ve denizde ne varsa bilir; O'nun ilmi dışında bir yaprak bile düşmez...\"
Kamer suresi 49. ayet: \"Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık.\"
Cibril Hadisi: Cebrail (as), Hz. Peygamber'in de aralarında bulunduğu bir sahabe topluluğuna insan suretinde gelir. İman, İslam, ihsan ve kıyamet alametleri hakkında bazı sorular sorar. İman hakkında sorulan soruya Hz. Peygamber şöyle cevap verir:
\"İman; Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman etmendir. (Aynı şekilde) hayrı ve şerriyle kadere inanmandır.\" (Müslim, İman, 1)