Sosyalleşmenin Aşamaları
Sosyalleşmenin Aşamaları
Sosyalleşme hayat boyu devam eden bir süreçtir. İnsanlar gelişim dönemlerine göre belirli davranışlar gösterirler ve bireyler yaşamın bu evrelerine uyum sağlamak durumundadırlar. Sosyalleşme sürecinin birbirini takip eden dört döneminden söz edilebilir:
1. Çocukluk Dönemi
Sosyalleşmenin en yoğun olduğu dönem olması ve etkisini ömür boyu sürdürmesi bakımından diğer dönemlerden ayrılır. Bu dönemde bireyler temel davranış kalıplarını ve toplumsal rollerini model alma yoluyla öğrenmeye başlarlar. Bireyin ilerde mutlu ve başarılı olabilmesinde, çocukluk döneminde ona uygun fiziksel ve sosyal çevrenin sunulmasının, geniş eğitim olanaklarından yararlandırılmasının önemli katkıları vardır.
2. Gençlik Dönemi
Sosyalleşme açısından en önemli dönem gençlik dönemidir. 15-24 yaş arasını kapsayan bu dönem insanın hayat sürecinde çocukluktan çıkıp yetişkinliğe hazırlandığı önemli bir aşamayı içerir. Bağımsız karar almanın, birey olmanın ve kimlik kazanmanın söz konusu olduğu bu dönem hassas bir süreçtir.
Bu dönemdeki sosyalleşme sürecinde gençler bir yandan toplumun belirlemiş olduğu sınırlar içerisinde hareket ederken, diğer yandan da rol karmaşası yaşar ve geleceğini belirleyecek kararlar alma durumuyla karşı karşıya kalır.
3. Yetişkinlik Dönemi
Bireylerin gençlik döneminde aldıkları kararların bir kısmını hayata geçirip hedeflerini gerçekleştirdikleri, bir kısmını da terk ettikleri bir dönemdir. Sosyalleşme sürecinin en uzun dilimidir.
Yetişkinlerin sosyalleşmesi yeni sosyal ilişkiler, sosyal konumlar ve meslekler aracılığı ile gerçekleşir. İş hayatı, evlilik ve ailenin sorumluluğunu üstlenme, giderek yaşlanan anne babaya bakmak, çocukların evlenmesiyle onların yaşamında olan değişimlere ayak uydurmak bu dönemdeki sosyalleşmenin en etkili olduğu alanlardır.
4. Yaşlılık Dönemi
Yetişkinlik dönemine kıyasla sosyal ilişkiler açısından daha yoksuldur. Mesleki işlevselliğin azalması, toplum yaşamının dışına itilmişlik duygusu ile birlikte emekliliğe alışma bu dönemin önemli sosyalleşme konularındandır.
Uzun süren bir çalışma hayatının noktalanmasından sonra yaşlıların, hem meslek hayatlarından hem de sosyal ve kültürel çevrelerinden uzaklaşma sürecine girmeleri sosyal uyumlarını zayıflatmaktadır.
Sosyalleşmenin Temel Amacı:
Sosyalleşmenin temel amacı bireyin içerisinde yaşadığı toplumun benimsemiş olduğu kültür ve değerleri önce özümseyip sonra da gelecek nesle aktararak toplumun sürekliliğini sağlamaktır.
Bireyin kişilik kazanımı ve toplumun sürekliliğini sağlama gibi çok önemli bir işlevi yerine getiren sosyalleşme olgusunun hangi değerler çerçevesinde ve nasıl bir yolla gerçekleştiği önemlidir.
Uygulama Örneği:
Başka bir ailede doğsaydınız yine aynı kişilik ve kimlikte, aynı değerlere sahip olur muydunuz? Kendi ailenizle olup, bu seferde yaşadığınız ortamın, arkadaş çevrenizin değiştiğini düşünün. Yine aynı kişi mi olurdunuz?
Cevap: Hayır, çünkü sosyalleşme süreci bireyin içinde bulunduğu çevre, aile, arkadaş grubu ve kültürel ortam tarafından şekillendirilir. Farklı bir ailede doğmak, farklı değerler, normlar ve davranış kalıpları öğrenmek anlamına gelir. Bu nedenle birey farklı bir kişilik ve kimlik geliştirebilir.