Toplumsal Değer ve Normlar
Toplumsal Değer
Toplumdaki kişilerin içten bağlı oldukları ve kendilerini uymak zorunda hissettikleri ortak duygular, düşünceler, kurallar ve uygulamalara toplumsal değer denir. Örnek: Aileye bağlılık, misafirperverlik, dürüstlük, namus, bayrak, vatan, iyilik, özgürlük, yardımseverlik, adalet, dayanışma, sorumluluk.
Değerler, davranışlarımızı yargılarken ve hayattaki amacımızı seçerken başvurduğumuz, bize neyin doğru neyin yanlış olduğunu söyleyen standartlardır. Değerler, toplumların tarihsel gelişim sürecinde oluşur ve birey, bu değerleri doğduğunda toplumda hazır bulur.
Toplumsal Değerlerin Özellikleri:
- Bir toplumdaki ilişkileri düzenleyen değerlerdir.
- Değerler toplumda işbirliği ve dayanışmayı, biz duygusunun gelişmesini sağlar.
- Değerler düşünce, tutum ve davranışlarımıza yansır. Bireyler üzerinde baskı uygulayarak davranışlarını kontrol eder.
- Toplumsal değerlerin bir kısmı, birçok toplum ya da ulus tarafından benimsenebilir (evrensel değerler).
Toplumsal Norm
Önceden belirlenmiş, bireylerin nerede ve nasıl davranmaları gerektiğini düzenleyen, yaptırım gücü olan kurallar sistemine toplumsal norm denir. Normlar değerlere dayalı olarak geliştirilirler.
Örnek: Dürüstlük toplumun önemli değerlerinden biri olduğundan yalan söyleme davranışı, yaptırımı olan kurallarla engellenmeye çalışılır.
Toplumsal Normların Özellikleri:
- Bir davranışın norm hâline gelebilmesi için bireyler arasında ortaklaşa uyulan bir davranış olması gerekir.
- Normlar kişiler için denetleyici, düzenleyici ve yol göstericidir.
- Normlar sayesinde birey toplumda nasıl davranacağını bilir veya başkalarının nasıl davranacağını tahmin eder.
- Toplumdan topluma veya aynı toplumda zamanla değişir.
- Toplumsal kontrolü sağlar.
- Çoğunluğun sosyal normlara uyması sosyal bütünleşmeye, uymaması ise sosyal çözülmeye neden olur.
Norm Türleri:
Yazısız (Resmî Olmayan) Normlar: Toplumun içinde zamanla oluşan, insanların birbirlerini rahatsız etmemelerini, birbirlerine saygılı davranmalarını sağlayan toplumsal kurallardır. Örf, adet, gelenek, görenek ile ahlak ve görgü kuralları yazılı olmayan kurallardır. Bu kurallara uyulmadığında ayıplama, kınama, dışlama şeklinde toplumun yaptırımı ile karşılaşılır.
Yazılı (Resmî) Normlar: Gücünü devletten alan, uyulması zorunlu, yaptırım gücü yüksek yazılı kurallardır. Yasa, tüzük, yönetmelik vb. Uygun davranmayanlar cezalandırılır. Yazılı normlar anayasaya aykırı olamaz.
Yaptırım: Toplum üyelerinin normlara uymasını sağlamak için kullanılan araçlara denir. Yaptırımlar, beklentilere uyan davranışların ödüllendirilmesi gibi olumlu ya da beklentilere uymayan davranışların cezalandırılması gibi olumsuz olabilir.
Uygulama Örneği:
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere verilen kavramları doğru olarak yerleştiriniz:
- Toplumsal olarak kabul görmeyen davranış ya da toplum tarafından üzerinde uzlaşı sağlanmış normların ihlaline toplumsal sapma denir.
- Hezarfen Ahmet Çelebi, devrin padişahı IV. Murat tarafından ödüllendirilmesine rağmen tehlikeli bir kişi olarak Cezayir'e sürgün edilmekten kurtulamaması olumlu sapma örneğidir.
- Toplumsal kontrol mekanizması sayesinde toplum, kişilerin toplumsal normlardan sapmalarını sınırlar.
- Genellikle gelenek, görenek, örf ve âdet şeklinde ortaya çıkan, bireyin yaşamında kendini uymaya zorunlu hissettiği bazen yasalardan da etkili olan kurallar yazılı olmayan toplumsal norm dır.
- Normların temelinde değer yargıları bulunur.
- Toplum üyelerini belirli olaylar karşısında belirli tarzda davranmaya zorlayan kurallara toplumsal norm denir.
- Kadına yönelik şiddet, kapkaç olayları toplum tarafından onaylanmadığı için olumsuz sapma dır.