Toplumsal Etkileşim ve Türleri
Toplumsal Etkileşim Nedir?
Birey ya da grupların birbirlerini etkilemek suretiyle gerçekleştirdikleri toplumsal davranışlardır. Etkileşim grupların biçimlenmesinde, statü ve rollerin belirlenmesinde önemli bir faktördür.
Etkileşim, kişileri birbirine bağlayacak özellikte olursa onları birbirine yaklaştırır, çatışma şeklinde gerçekleşirse toplumun varlığını tehdit edecek boyutlara ulaşabilir.
Toplumsal Etkileşim Türleri
1. Mübadele (Değişim, Sosyal Alışveriş): Beklenti ve karşılık alma amacıyla davranışta bulunmadır. Bu etkileşim süreci insanların sosyal ilişkilerinde çıkar elde etme arayışında oldukları varsayımından hareket etmektedir. Bu nedenle çift yönlüdür ve gönüllülük esasına dayanır. Örnek: İşçi ve memurların haklarının korunması beklentisiyle sendikalara üye olması, bireylerin güzel vakit geçirmek için arkadaşlık kurmaları.
2. İşbirliği: Sosyal yaşamın var olması için bireylerin ya da grupların ortak bir hedefe yönelik olarak birlikte hareket etmeleri, yeteneklerini, becerilerini bir araya getirmeleridir. Örnek: Maden kazasında ya da bir depremde insanların yardımlaşması.
3. Rekabet: İki veya daha fazla bireyin ya da grubun, belli bir hedefe ulaşmak için içine girdiği yarıştır. En önde olmak, birinci olmak, en çok tercih edilen olmak kısacası öne geçmek için bireyler ve gruplar kabul edilmiş bir dizi kurallar çerçevesinde etkileşimde bulunurlar. Örnek: Reklam kampanyaları, otobüs firmalarının taşıma ücretlerini düşürmesi.
4. Çatışma: İki veya daha çok kişi ya da grubun birinin diğerini ortadan kaldırmaya veya etkisizleştirmeye çalışmasıdır. Rekabet bir yarışma olmaktan çıkıp zıtlaşmaya (düşmanlığa) dönüştüğünde çatışma ortaya çıkar. Örnek: Savaşlar, ihtilaller ve kavgalarda düşmanı yenmek amacıyla çatışmaya girilmesi, sokak eylemcilerinin haklarını aramak yerine kamu mallarına zarar verecek davranışlarda bulunmaları.
5. Uyum: Grubun beklentileri ile uyuşan davranış türüdür. Toplumsal hayatın bir istikrar ve düzen içinde sürdürülebilmesi, birlik ve beraberliğin sağlanması çoğu zaman bireylerinin hiçbir zorlama olmaksızın uyum davranışı göstermeleri ile mümkündür. Örnek: Cami ziyaretinde bulunan turistlerin başörtüsü takması, arkadaş ortamında kırgınlığa yol açabilecek davranışlardan kaçınma.
6. Uyarlama (Adaptasyon): Sosyo-kültürel değerleri birbirinden farklı birey ya da grupların çatışmayı engellemek, azaltmak ve uyumu sağlamak için karşılıklı ödünler vererek uzlaşmalarını sağlayan bir etkileşim türüdür. Örnek: Farklı bölgelerden gelerek kente yerleşmiş bireylerin kent yaşamına uygun davranışlarda bulunmaları.
7. Benzeştirme: Toplumun ana gövdesini oluşturan toplumsal grupların lehine diğer grupların değişime teşvik edildiği hatta kimi zaman zorlandığı bir etkileşim biçimidir. Örnek: Toplum içindeki azınlıkların dinini, dilini hatta adını otorite aracılığıyla veya okul ve medya kanalıyla değiştirmeye zorlama.
Toplumsal Etkileşimin Önemi:
Toplumsal etkileşim, toplumun temel yapı taşıdır. Bireyler arasındaki etkileşimler sonucu toplumsal gruplar, kurumlar ve toplumsal yapı oluşur. Sağlıklı toplumsal etkileşim, toplumsal bütünleşmeyi sağlarken; çatışma ve benzeştirme gibi olumsuz etkileşim türleri toplumsal çözülmeye yol açabilir.
Uygulama Örneği:
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere parantez içinde verilen kavramları doğru olarak yerleştiriniz:
- Bir siyasi partinin, kendi programına belirli bir meslek grubunun yararına maddeler koyduğunda, karşılığında onlardan oy istemesi mübadele etkileşim türüne örnektir.
- 1980'li yıllarda Balkanlar'da azınlıkların adlarının değiştirilmesi ve kendi kültürel değerlerini yaşamalarına izin verilmemesi benzeştirme örnektir.
- Evde, iş yerinde, arkadaş gruplarında davranış beklentilerinin aynı değerlere ve benzer duyarlılıklara dayanması sosyal etkileşim türlerinden uyum sayesinde gerçekleşir.
- Uçak şirketlerinin indirim kampanyaları uygulamaları rekabet örnektir.