Bilişsel ve Ahlaki Gelişim Kuramları
Piaget'in Bilişsel Gelişim Kuramı
J. Piaget, zekayı çevreye uyum yapabilme yeteneği olarak tanımlamıştır.
1. Duyusal-motor dönemi (0-2 yaş): Kendini dış dünyadan ayırt etme. Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme. Nesnenin süreklilik kazanması.
2. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş): Sembolik düşünme. Tek yönlü sınıflandırmalar. Ben merkezcilik. Korunum yasası gelişmemiştir.
3. Somut işlemler dönemi (7-11 yaş): Mantıksal düşünme. Korunum yasası gelişir. Ahlaki kararlarda niyet kavramı gelişir.
4. Soyut işlemler dönemi (11+ yaş): Soyut düşünme. Bilimsel yöntemle problem çözme. Değer ve inanç sistemini yapılandırma.
Kohlberg'in Ahlaki Gelişim Kuramı
1. Gelenek öncesi düzey (4-9 yaş): Ceza ve itaat; saf çıkarcı eğilim.
2. Geleneksel düzey (10-15 yaş): Kişiler arası uyum; kanun ve düzen eğilimi.
3. Gelenek sonrası düzey (15+ yaş): Sosyal sözleşme; evrensel ahlak ilkeleri. Kohlberg'e göre çok az insan bu seviyeye ulaşabilmiştir.
Önemli Noktalar:
- Piaget'e göre zekâ, çevreye uyum yapabilme yeteneğidir.
- Ahlaki gelişim bilişsel gelişmeyle paraleldir.
- Bazı kişiler yaşları ne olursa olsun tüm yaşamları boyunca ileri ahlak düzeyine erişemezler.
Örnekler:
- Heinz'in ilaç çalma ikilemi Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramını test etmek için kullanılmıştır.
- İşlem öncesi dönemdeki çocuk pastanın dörde bölünmesinin daha çok pasta yapacağını düşünür.
- Soyut işlemler döneminde genç, fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenir.