Alışma ve Duyarlılaşma
Duyusal Uyum
Organizma aşırı ve yetersiz uyarımların etkisinden kurtulunca içinde bulunduğu ortama göre kendini ayarlar. Bu sürece duyusal uyum adı verilir. Örneğin karanlık bir ortama girildiğinde bir süre sonra görme organının uyum yeteneği sayesinde ortamı görmeye başlarız.
Alışma
Duyu organlarının aynı şiddet seviyesini koruyan bir uyarıcıya sürekli maruz kalması sonucu bu uyarıcının ilk etkisini giderek kaybetmesi ve bu uyarıcıya karşı tepkinin giderek zayıflaması veya ortadan kalkmasıdır. Örneğin, uyuduğumuz odadaki saatin tik tak seslerini bir süre sonra duymamamız.
Alışma göz dışındaki bütün duyu organları için geçerlidir.
Duyarlılaşma
Tekrarlanan uyarıcının etkisinin giderek artması ve davranışın kuvvetlenmesidir. Alışmanın tam tersidir. Örneğin açık kalan bir musluktan gelen damlayan su sesi bir müddet sonra işkence hâlini alabilir.
Önemli Noktalar:
- Duyusal uyum fizyolojik kökenlidir; alışma ve duyarlılaşma yaşantı sonucu gerçekleşir.
- Alışma ve duyarlılaşma bizi ilgisiz şeyler üzerinde enerji harcamaktan korur.
- Duygusal alışma duyarsızlaşmaya yol açar.
- Alışma tepkide azalma, duyarlılaşma tepkide artma ile kendini gösterir.
Örnekler:
- Uyuduğumuz odadaki saatin tik tak seslerini bir süre sonra duymamak alışmadır.
- Açık musluktan damlayan su sesinin bir müddet sonra işkence halini alması duyarlılaşmadır.
- Denize ilk girildiğinde üşüyen birine kısa süre sonra suyun ısınması duyusal uyumdur.
- Babasından sürekli azar işiten bir çocuğun bir süre sonra uyarılara hiç aldırış etmemesi duyarsızlaşmadır.