Düşünme, Dil ve Problem Çözme

Düşünme Nedir?

Psikolojide düşünme denince, nesneler, durumlar arasındaki bağıntıları kavrama; bu bağıntılardan yararlanarak bir takım soyutlamalar, kavram oluşturmalar, akıl yürütmeler, hüküm verme gibi zihinsel etkinlikler anlaşılır.

Düşünmenin Temel Birimleri

• Sembol (simge): Nesne, olay veya süreçleri temsil etmek için seçilen, onların yerine kullanılan işaretlerdir.
• İmge: Algıladığımız, öğrendiğimiz, kavramlaştırdığımız oluşların, nesnelerin bilince yansıyan görüntüsüdür.
• Kavram: Nesne ve olayların ortak özelliklerini kapsayan ve onları bir sözcük altında toplayan zihindeki genel soyut tasarımdır.
• Kategori (soyutlama): Bir özelliği ya da öğeyi bağlı olduğu bütünden, düşünce ya da sözle ayırmadır.

Dilin Düşünmedeki Rolü

Dil, insanlar arası iletişimi sağlayan ses ya da semboller sistemidir. Düşüncenin, duygunun, arzu ve isteklerin ifade aracı dildir. Dil düşüncenin kalıbı yani somutlaşmış halidir. Düşünmek için dilin olması şart değildir ancak dilin olması için düşünmek şarttır.

Problem Çözme

Problem, hakkında araştırma yapılacak, üzerinde düşünülecek, tartışılacak çözümlenmemiş bir sorundur. Problem çözme, kişinin kendisini hedefine ulaştıracak araç ve davranışları seçmesi, kullanması ve böylece karşısına çıkan engelleri aşma sürecidir.

Problem çözme yöntemleri:

• Deneme-yanılma: Zihinsel süreçlere, planlamaya gerek duyulmaz.
• Öfke ve saldırganlık: Olgun ve uygar kişilerin problem çözme şekli değildir.
• Mekanik çözüm (ezbercilik): Geçmişte sonuç veren çözümleri tekrar kullanmaktır.
• İrdeleme (Akıl yürütme): Mantık kurallarına dayalı olan bu düşünmede durum değerlendirilir, amaç belirlenir, neden-sonuç ilişkileri kurulur ve alternatifler gözden geçirilerek problemin sonucuna sistemli bir şekilde ulaşılır.

Akıl yürütme yolları:

• Tümdengelim: Genel ilkelerden özel hâllere varılır.
• Tümevarım: Özel hâllerden genele varılır.

Bireysel etkenler: Zihinsel kurulum, zekâ, işleve takılma, güdülenme.