Kişilik Kuramları
Psikanalitik Kuram (Freud)
Freud'a göre kişilik üç ana sistemden oluşur:
- İd (Alt Benlik): Kişiliğin en ilkel kalıtımsal dürtü ve arzularını içerir. Bencildir, arzularının hemen yerine getirilmesini ister. Haz ilkesine göre çalışır.
- Ego (Benlik): Kişiliğin psikolojik yanıdır. İdin isteklerini denetim altında tutmaya çalışır. Gerçeklik ilkesine uygun hareket eder. Kişiliğin düzenleyici, denge ve uyum sağlayıcı parçasıdır.
- Süper Ego (Üst Benlik): Kişiliğin toplumsal değerlerle ilgili ahlaki yanını ifade eder. Bireyin vicdanıdır.
Psikososyal Kuram (Erikson)
Erikson'a göre bireyin temel kişilik özellikleri sadece yaşamın ilk yıllarına bağlı değildir. Bireysel gelişim bütün yaşam boyunca devam eder. İnsanın yaşamında belli başlı sekiz kritik dönem vardır:
- 1. Bebeklik (0-1): Temel Güven-Güvensizlik
- 2. Okul Öncesi (1-3): Özerklik-Kuşku/Utanç
- 3. Okul Öncesi (3-6): Girişimcilik-Suçluluk
- 4. (6-12): Başarı-Yetersizlik Duygusu
- 5. Ergenlik (12-20): Kimlik Kazanma-Rol Karmaşası
- 6. Genç Yetişkinlik (17-30): Yakınlık-Yabancılaşma/Yalıtılmışlık
- 7. Yetişkinlik (30-60): Üretkenlik-Verimsizlik/Durgunluk
- 8. Yaşlılık (60+): Benlik Bütünlüğü-Umutsuzluk
Fenomenolojik Kuram (Rogers, Maslow)
Hümanistik kuram olarak da adlandırılan bu kurama göre, kişiliğin temelini kişinin doğuştan getirdiği özellikleri değil, çeşitli olaylar sonucu ortaya çıkan özel yaşam deneyimleri oluşturmaktadır. Rogers \"benlik bilinci\" kavramına önem verir. Benlik bilinci kişinin hem dünyayı hem de kendisiyle ilgili algılamalarını etkiler. Koşulsuz sevgi içinde büyüyen kişilerin benlik anlayışları güçlü ve olumludur.
Önemli Noktalar:
- İd, haz ilkesine; ego, gerçeklik ilkesine; süper ego, ahlak ilkesine göre çalışır.
- Erikson'a göre her gelişim döneminin kendine özgü bilişsel ve ahlaki farklı gelişimsel hedefleri vardır.
- Rogers'a göre öz saygının gelişmesi bireyi her hâliyle kabul eden, ona değer veren koşulsuz sevgi ortamında yetişmesine bağlıdır.
- Maslow'a göre \"kendini gerçekleştirme\" güdüsü bir olgunlaşma sürecidir.
Örnekler:
- İdi baskın olan birey katı yürekli, saygısız, çıkarcı, düşüncesiz, kavgacı olur.
- Süper egosu baskın olan kişi utangaç, duygularını açığa vurmayan, bütün davranışlarında toplumsal değerleri ön plana çıkaran bir kişilik oluşturur.
- 4. evrede yaptıkları beğenilmeyen, sürekli başarılı çocuklarla kıyaslanan çocukların aşağılık duygusu gelişir.
- Kendini gerçekleştiren kişi kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder, demokratik bir kişilik yapısına sahiptir.