Stres ve Nedenleri

Stres Nedir?

Stres: Fiziki ve sosyal çevreden gelen olumsuz etkenlerin, kişi tarafından tehdit edici veya zararlı olarak değerlendirilmesi sonucunda, bedensel ve psikolojik boyutlarda ortaya çıkan aşırı uyarılma hâlidir.

Olumlu (iyi) stres: İnsanların ulaşmak istedikleri amaçlarla ilgilidir. Sonucunda kazanç veya keyif sağlayan durumlar oluşur. Bireyi daha iyi performansa götürür.

Olumsuz (kötü) stres: İnsanların kaçınmak istedikleri durumlarla ilgilidir. Çaresizlik, umutsuzluk ve hayal kırıklığına yol açar.

Stresin Nedenleri

Dışsal nedenler: Havanın aşırı sıcak ya da soğuk olması, çevre kirliliği, gürültü, deprem, sel, fırtına, yangın, bazı iş türleri, hızlı nüfus artışı, yoksulluk, savaşlar, terör olayları, göçler, işten çıkarılma, kaza, yaralanma, doğum, ölüm gibi.

İçsel nedenler: Aile ilişkilerindeki uzun süreli gerginlikler, rekabetçi kişilik özellikleri, gelişim dönemlerine özgü uyum çabaları, karamsar düşünme, olumsuz iç konuşmalar gibi.

Engellenme ve Çatışma

Engellenme: Belirli bir hedefe yönelen ihtiyaç, güdü ve davranışın amaca ulaşmasının önlenmesidir.

Çatışma: Bireyin iki farklı istek, duygu, düşünce ve olasılık karşısında kaldığında bunlardan birini seçememesi durumudur.

• Yaklaşma-yaklaşma çatışması: İstenilen iki ya da daha fazla şeyden birini seçmekte yaşanan zorluktur.
• Yaklaşma-kaçınma çatışması: Bireyin aynı anda istediği, hem de kaçındığı bir durumla karşılaştığında yaşadığı çatışmadır.
• Kaçınma-kaçınma çatışması: Bireyin istemediği iki durumdan birini seçmek zorunda kaldığında yaşadığı çatışmadır.

Stresin Etkileri

Bedensel etkileri: Adrenalin ve kortizol hormon üretimi artar, kalp atışı hızlanır, kan basıncı yükselir, terleme artar, kaslar gerginleşir. Baş, boyun, ense, bel, sırt ağrılarına neden olur. Mide bulantısı, ülser, sindirim sorunları, astım ve romatizma gibi hastalıkların alevlenmesine yol açar.

Davranışsal etkileri: Yeme, uyku, giyim-kuşam alışkanlıklarının değişmesi, zararlı alışkanlıkların artması, konuşmaların hızlanması, davranışlarda acelecilik, kontrolsüz alışveriş, ilişkilerde tartışma ve gerginlik.

Psikolojik etkileri: Kaygı, depresyon ve psikolojik yorgunluk.

Stresle Başa Çıkma Teknikleri

• Davranışsal stratejiler: Fiziksel egzersiz, beslenme alışkanlıklarına dikkat etme, yeterli uyku, zamanı etkili kullanma.
• Duygusal ve bilişsel stratejiler: Olayları tehdit olarak değil yetenekleri sınama imkânı olarak değerlendirmek, pozitif düşünce, genelleme yapmaktan kaçınmak.
• Duruma bağlı (problem odaklı) stratejiler: Zamanı iyi kullanabilme, sosyal destekten yararlanabilme, iletişim becerilerini geliştirebilme, problem çözme becerileri geliştirebilme.

Sınav Kaygısı

Sınav öncesinde öğrenilen bilginin, sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygıya sınav kaygısı denir. Planlı, programlı çalışma, uyku, dinlenme ve beslenmeye dikkat etme, olumsuz ve yıkıcı düşünceler yerine olumlu ve gerçekçi düşünceler oluşturma kaygının azaltılmasında yardımcı olur.