Savunma Mekanizmaları
Savunma Mekanizmaları Nedir?
Bireyin engellenme veya çatışma yoluyla ihtiyaçları doyumsuz kaldığında ortaya çıkan aşırı kaygı durumundan kendini korumak için başvurduğu başarılı veya başarısız sonuçlanabilen davranış biçimlerine savunma mekanizmaları denir.
Savunma mekanizmaları, tıpkı ağrı kesici ilaçlar gibi belirtileri yok eden fakat ağrının asıl nedenini ortadan kaldırmayan, geçici olarak rahatlatan ve gerçek çözüm yolu bulununcaya kadar ümitsizliğe düşülmesini önleyen çözüm yöntemleridir. Bilinçdışı olduğu için kişi kullandığı savunma mekanizmalarının anlamının farkında değildir.
Başlıca savunma mekanizmaları:
- Bahane Bulma (Akla Uygun Neden Bulma): Bireyin bir isteğine ulaşamaması durumunda, akla uygun bahaneler ileri sürerek yaşadığı hayal kırıklığı ve gerginliği hafifletmesidir.
- Bastırma: Toplumca kabul edilmeyen arzu, istek, duygu ve düşüncelerin ya da acı veren anıların bilinç dışına itilmesidir.
- Yadsıma (İnkâr Etme): Bireyin istemediği, rahatsızlık verici olay veya durumları yokmuş gibi davranmasıdır.
- Özdeşleşme: Bireyin başarılı kişi veya kişilerle ya da saygınlık ve güç simgesi olan bir kurumla kendini aynı görmesidir.
- Karşıt Tepki Geliştirme: Bireyin suçluluk duygusu yaratan tehlikeli isteklerinin tam tersi davranışları yapmasıdır.
- Hayal Kurma: Bireyin gerçek dünyada tatmin edilemeyen istek ve arzularını hayal âleminde gerçekleştirmesidir.
- Yer (Yön) Değiştirme: Bireyin kendisinde kızgınlık, öfke ve kaygı yaratan olaylara gücünün yetmediği durumlarda; kızgınlığını ve öfkesini gücünün yettiği kişi veya eşyalara yöneltmesidir.
- Telafi Etme (Ödünleme): Bireyin herhangi bir alandaki eksikliğini veya başarısızlığını başka alanlardaki etkinliklerle kapatma çabasıdır.
- Yüceltme: Toplumun onaylamadığı fizyolojik ve psikolojik dürtülerin, toplumca onaylanan estetik, zihinsel ve sosyal alana kaydırılarak doyurulmasıdır.
- Yansıtma: Bireyin kendi kişilik yapısının öğelerini başka bireylerde görme eğilimidir.
- Gerileme (İlkele Dönüş): Bireyin temel istek ve ihtiyaçlarının karşılanamamasından kaynaklanan doyumsuzluk ve kaygı durumlarında, olması gereken olgunluk düzeyinden daha basit bir olgunluk düzeyine inmesidir.
Önemli Noktalar:
- Savunma mekanizmaları engellenme ve çatışmanın yol açtığı kaygı ve gerilimi geçici olarak hafifletir ama asıl sorunu çözmez.
- Sürekli kullanıldığında bireyin gerçeklerle bağının kopmasına ve ruh sağlığının bozulmasına yol açar.
- Yüceltme dışındaki mekanizmalar aşırı kullanıldığında anormal özellik taşıyabilir.
- Bastırma en sık kullanılan savunma mekanizmasıdır ve diğer savunma mekanizmalarının temelini oluşturur.
Örnekler:
- Ezop masallarındaki tilkinin erişemediği üzümlere \"ekşi\" demesi bahane bulmadır.
- Yakınını kaybeden birinin ölümünü kabullenmemesi yadsımadır.
- Arkadaşı ile bilek güreşinde yenilen çocuğun \"benim babam da senin babanı yener\" demesi özdeşleşmedir.
- Kardeşini kıskanan bir çocuğun aşırı derecede iyi bir abla veya ağabey olma çabası karşıt tepki geliştirmedir.
- Fakir bir gencin piyangodan büyük ikramiye kazandığını düşünüp hayal kurması hayal kurmadır.
- Telefonda aldığı bir habere öfkelenen kişinin telefonu yere fırlatıp parçalaması yön değiştirmedir.
- Kendini hiç yakışıklı görmeyen bir delikanlının çok çalışarak bir bilim dalında başarılı olması telafi etmedir.
- Saldırgan ve kavgacı yapısı olan bir gencin polis olması veya boks yapması yüceltmedir.
- Yalan konuşmayı alışkanlık hâline getiren birinin başkalarını da yalancılıkla suçlaması yansıtmadır.
- Kocasıyla kavga eden genç bir kadının anne-babasının evine geri dönmesi gerilemedir.
- \"Kızım sana söylüyorum gelinim sen anla\" deyimi yön değiştirmedir.